ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਹੋਸ਼ ਗੁਆ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂ ਭਰਕੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਰਥ ਤਿਆਰ ਕਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਇੱਥੇ ਲਿਆ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਪਿੰਡਾਂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ।” ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੁਖ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਇਹੀ ਸਤਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਸੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਕਿ ਇੱਕ ਸਤਵੰਤ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਜੰਗਲ ਵਾਸਤੇ ਨਿਕਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਸੁਣ ਕੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਰਥ ਚੰਗੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਆਇਆ। ਰਥਵਾਨ ਨੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰਥ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਫੌਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਨ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਹੀ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਬੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਸਿਤਾ ਲਈ ਵਧੀਆ ਕਪੜੇ ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗਹਿਣੇ ਲਿਆ ਕੇ ਦੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇੰਨੀ ਹੋਵੇ ਕਿ ਜੰਗਲ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੋਵੇ।” ਰਾਜਾ ਦੇ ਆਖਣ ਉਤੇ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਚ ਗਿਆ, ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਲਿਆਇਆ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਵੈਦੇਹੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਖਿੜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਈ। ਇੰਝ ਸੋਹਣੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਾ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਸ ਦੀ ਸੱਸ ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ, ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ, ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਮੈਥਲੀ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਲਿਆ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸੁੰਘ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਭਾਵੇਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਡਿੱਗੇ ਪਤੀ ਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ; ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਫਿਤਰਤ ਹੈ—ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੁਖ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਮੁਸੀਬਤ ਆਉਣ ਤੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਸਦਾ ਝੂਠੀਆਂ, ਚੰਚਲ, ਕਠੋਰ ਦਿਲ ਤੇ ਨਿਰਦਈ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਬੁਰਾਈ ਵੱਲ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਪਲ ਭਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾ ਪਰਿਵਾਰ, ਨਾ ਕਰਮ, ਨਾ ਗਿਆਨ, ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਪਿਆਰ—ਕੁਝ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਦਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਸਦਾ ਚੰਚਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਧਰਮ, ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਪਤੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਦੇ ਨਾ ਭੁੱਲੀਂ; ਉਹ ਚਾਹੇ ਧਨਵਾਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗਰੀਬ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।” ਇਹ ਧਰਮਮਈ ਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੱਸ ਅੱਗੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕੁਝ ਆਖੋਗੀ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗੀ; ਮੈਨੂੰ ਪਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਕਰਤਵ ਜਾਣੂ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਵੀ ਹੈ। ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰੋ; ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਤੋਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਮੈਂ ਵੀ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਬਿਨਾਂ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਤੰਤੂ ਵੱਜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਪਹੀਏ ਰਥ ਨਹੀਂ ਚਲ ਸਕਦਾ, ਇੰਝ ਹੀ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ। ਪਿਉ, ਭਰਾ, ਪੁੱਤਰ—ਹਰ ਕੋਈ ਮਾਪ ਕੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਤੀ ਤਾਂ ਅਣਮਾਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਆਦਰ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ? ਜਦ ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ? ਔਰਤ ਲਈ ਪਤੀ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।” ਸੀਤਾ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਗਈਆਂ, ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਮਨ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮਿਲੇ-ਝੁਲੇ ਹੰਜੂ ਵਗਾਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਫਿਰ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮਾਂ, ਤੂੰ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋ; ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਕਰ। ਮੇਰਾ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਲੰਘ ਜਾਵੇਗਾ। ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਲੰਘ ਜਾਣਗੇ, ਤੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖੇਗੀ।” ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੱਸੀ ਤੇ ਫਿਰ ਉਥੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਮਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੇ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ, ਭਾਵੇਂ ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ, ਜੇ ਕੋਈ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇਵੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਇਸ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਮਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੰਛੀਆਂ ਵਰਗਾ ਰੋਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ੋਰ ਉਠਿਆ, ਜਦ ਰਾਘਵ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ। ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਘਰ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਡੰਗਰਾਂ, ਝੰਜਰਾਂ ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ—ਪਰ ਹੁਣ ਦੁੱਖ, ਵਿਪਤਾ ਤੇ ਬੇਹੱਦ ਸੋਗ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਘਵ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭੁਲਾਉਣੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜੇ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ, ਉਸਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦਿੰਦੀ ਹੋਈ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚੁੰਮਿਆ। ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸਤੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ, ਕਦੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਚਾਹੇ ਸੁਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੁੱਖ, ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਰਾਹ ਹੈ, ਧਰਮਵਾਨਾਂ ਲਈ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਣੀ ਹੀ ਸਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੰਗੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤੇਰੇ ਇਸ ਉੱਚ ਕੁਲ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ—ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਯਜਨ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਣਾ।