ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ, ਮਹਾਨ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੁਖ ਨਾਲ ਇੰਨਾ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਏ ਕਿ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਵਰਗੇ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਰਾਮ ਦੀ ਹੀ ਚਿੰਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ, “ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਮੈਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਵੱਛੇਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਇਹ ਦੁੱਖ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਇਆ ਹੈ।” ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਭਾਵੇਂ ਅਜੇ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਰਹੀ। ਕੈਕਈ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮੌਤ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।” ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਖੜਾ ਸੀ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤਪਸਵੀ ਵਾਸਤੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਇਆ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਦੁੱਖ ਕੇਵਲ ਕੈਕਈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਧੋਖਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸਭ ਲੋਕ ਉਸ ਇੱਕ ਕੈਕਈ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਸਿਰਫ “ਰਾਮ” ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਉਚਾਰ ਸਕੇ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕੇ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆਇਆ, ਉਹ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਰਥ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੋ।” ਫਿਰ ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, “ਇਹੀ ਹੈ ਨੇਕੀਆਂ ਦਾ ਇਨਾਮ, ਕਿ ਇਕ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇ।” ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਰਥ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਤੇ ਰਾਮ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਉਹ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਥ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਲਈ ਚੰਗੇ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਵਧੀਆ ਗਹਿਣੇ ਲਿਆਓ, ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੋਣ।” ਮਹਿਲ ਦੇ ਸੇਵਕ ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਵੈਦੇਹੀ, ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਈ, ਉਸਦੇ ਹਰੇਕ ਅੰਗ ਨੂੰ ਸੋਭਾਵਾਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ। ਸੀਤਾ, ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਐਸਾ ਚਮਕਾਉਂਦੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸਵੇਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਗਦਾ ਸੂਰਜ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸੂੰਘਦੀ ਹੋਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਭਾਵੇਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਵਲੋਂ ਸਦਾ ਆਦਰਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜਦ ਪਤੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ; ਉਹ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਭਾਵਿਕਤਾ ਹੈ ਕਿ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ, ਪਰ ਜਦ ਘੱਟ-ਜੇਹੀ ਮੁਸੀਬਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਝੂਠੀਆਂ, ਚੰਚਲ, ਕਰੜੇ ਦਿਲ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਈ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਬੁਰਾਈ ਵੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨ ਕੋਈ ਕੁਟੰਬ, ਨ ਕਰਤੱਬ, ਨ ਵਿਦਿਆ, ਨ ਦਾਨ, ਨ ਪਿਆਰ—ਕੁਝ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਾਂਧ ਸਕਦਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਅਸਥਿਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇਕ, ਸੱਚੀਆਂ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਪਤੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਦੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੀਓ; ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅਮੀਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗਰੀਬ, ਪਤੀ ਹੀ ਔਰਤ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ।” ਕੌਸਲਿਆ ਦੀਆਂ ਇਹ ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਮਾਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਹਰ ਆਗਿਆ ਮੰਨੂंगी। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਸੁਣੀ ਵੀ ਹੈ। ਮਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਹਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਚਾਨਣ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਬਿਨਾ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਵੀਣਾ ਨਹੀਂ ਵੱਜ ਸਕਦੀ, ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਪਹੀਆਂ ਦੇ ਰਥ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਦਾ, ਤਿਵੇਂ, ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ। ਪਿਤਾ ਸੀਮਿਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਰਾ ਵੀ ਸੀਮਿਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਸੀਮਿਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਤੀ ਅਸੀਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਉੱਚਤ ਧਰਮ ਅਤੇ ਨੇਕ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਔਰਤ ਲਈ ਪਤੀ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ।” ਸੀਤਾ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸੱਚੀਆਂ ਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੌਸਲਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਅਚਾਨਕ ਦੁੱਖ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਵਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਮ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾਣਯੋਗ ਸੀ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋਵੋ; ਪਿਤਾ ਵੱਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦਿਓ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਸਮਾਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸੁੱਤੇ ਜਿਹੇ ਲੰਘ ਜਾਣਗੇ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖੋਗੀ।” ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ ਨੇ ਮਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਥੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, “ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੇ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਤੀਖੀ ਗੱਲ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿਓ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਇਸ ਉੱਤੇ, ਮਹਿਲ ਵਿੱਚੋਂ ਕੰਜਕਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠੀ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਘਵ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ। ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਘਰ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਦੁੱਖ, ਵਿਪੱਤੀ ਅਤੇ ਰੋਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਰਿਵਾਜ ਹੈ।