ਇਹ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਉਨਤਾਲੀਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਤਪਸਵੀ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਹੋਸ਼ ਖੋ ਬੈਠੇ। ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਖਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਕਿਹਾ; ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਲਈ, ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਅਚੇਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਮ 'ਤੇ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਬੱਝਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਇਹ ਹਾਲਤ ਆਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ; ਕੈਕਈ ਦੇ ਦੁਖ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਮੌਤ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਖਦਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਧੀਆ ਵਸਤ੍ਰ ਛੱਡ ਕੇ ਤਪਸਵੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਲਏ ਹਨ—ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਕ ਕੈਕਈ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਧੋਖੇ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ "ਰਾਮ" ਹੀ ਉਚਾਰ ਸਕੇ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਰਾਜਾ, ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਰਥ ਤਿਆਰ ਕਰੋ, ਵਧੀਆ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ; ਰਾਮ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਓ।" ਰਾਜਾ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹੀ ਨੇਕੀਆਂ ਦਾ ਫਲ ਹੈ—ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਨਾਇਕ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਾਪਿਆਂ ਵੱਲੋਂ, ਜੰਗਲ ਵਾਸਤੇ ਨਿਕਾਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਰਥ ਵਧੀਆ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਅਤੇ ਰਾਮ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ। ਰਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ, ਧਨ-ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: "ਵੈਦੇਹੀ ਲਈ ਵਧੀਆ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਗਹਿਣੇ ਲਿਆਓ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਣ ਕੇ, ਜਿੰਨਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਲੋੜ ਹੋਵੇ।" ਰਾਜਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਖਜਾਨੇ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਵੈਦੇਹੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁੰਦਰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗੀਨ ਕਰਦੀ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਘਰ ਨੂੰ ਚਮਕਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਵੇਰ ਦੀ ਉਗਦੀ ਸੂਰਜੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਤਾ-ਸੱਸ, ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ, ਮੈਥਿਲੀ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸੂੰਘ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾ ਕੇ, ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: "ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਮਹਿਲਾਵਾਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹਨ; ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਇਹ ਹੈ: ਇਕ ਵਾਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਜਦੋਂ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਦੁਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹਨ। ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਝੂਠੀਆਂ, ਚੰਚਲ, ਸਖ਼ਤ ਦਿਲ ਅਤੇ ਨਿਰਦਈ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਬੁਰਾਈ ਵੱਲ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਮਤਾ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਲਈ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੌਣ-ਕੌਣ, ਨਾ ਪਰਿਵਾਰ, ਨਾ ਕਰਮ, ਨਾ ਗਿਆਨ, ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਮਮਤਾ—ਕੁਝ ਵੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਅਸਥਿਰ ਹਨ। ਪਰ, ਜੋ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੇਕ, ਸੱਚੀ, ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਪਤੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੈ। "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰ; ਚਾਹੇ ਉਹ ਧਨਵਾਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗਰੀਬ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।" ਮਾਤਾ-ਸੱਸ ਦੀਆਂ ਇਹ ਧਰਮ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੀਤਾ, ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮਾਤਾ-ਸੱਸ ਸਾਹਮਣੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: "ਮਹਾਨ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਕਰਾਂਗੀ; ਮੈਂ ਪਤਨੀ ਦੇ ਕਰਤਵ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦੀ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਸੁਣੀ ਵੀ ਹੈ।" "ਮਹਾਨ ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਅਣਉਚਿਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਂਦ ਤੋਂ ਚਾਨਣ ਹਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।" "ਬਿਨਾਂ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਵੀਣਾ ਨਹੀਂ ਵੱਜ ਸਕਦੀ, ਬਿਨਾਂ ਪਹੀਆਂ ਦੇ ਰਥ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਦਾ; ਜੇਕਰ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਪਤੀ ਦੇ ਬਿਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੀ।" "ਪਿਤਾ, ਭਰਾ, ਪੁੱਤਰ—all give in measure; ਪਰ ਪਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਦਾਨ ਦੀ ਮਾਪ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ?" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਚ ਧਰਮ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ? ਮਹਿਲਾ ਲਈ ਪਤੀ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।" ਸੀਤਾ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ, ਜੋ ਮਾਤਾ-ਸੱਸ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਗਈਆਂ, ਸੁਣ ਕੇ, ਕੌਸ਼ਲਿਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੀ, ਅਚਾਨਕ ਦੁਖ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਅੰਸੂ ਵਗਾ ਬੈਠੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮਾਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ, ਉੱਚ ਧਰਮ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: "ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਓ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਸਮਾਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਲੰਘ ਜਾਣਗੇ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਇੱਥੇ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੇਖੋਂਗੇ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਦੁਖੀ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ, ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਜੋ ਕੁਝ ਕਠੋਰਤਾ, ਜਾਣ-ਅਣਜਾਣ ਵਿੱਚ, ਸਾਥ-ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਇਸ 'ਤੇ, ਰਾਘਵ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹਾ ਆਵਾਜ਼ ਉਠੀ, ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰੋਵਾਂ ਦੀ ਚੀਕ।