ਦਸ਼ਰਥ ਮਹਾਰਾਜ਼ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਜੇਕਰ ਰਾਮ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ, ਹੇ ਪਾਪੀ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਅਨੁਚਿਤ ਜਾਂ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੱਸ। ਪਰ ਇਹ ਮਾਂਦਵੀ, ਇਹ ਨੀਚੀ ਵੈਦੇਹੀ, ਉਸ ਨੇ ਤੇਰਾ ਕੀ ਬਿਗਾੜਿਆ? ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਮਾਸੂਮ ਹਨ, ਜੋ ਸੁਭਾਅ ਵਿਚ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਚਿੱਤ ਵਿਚ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਤੇਰਾ ਕਿਹੜਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ?" "ਹੇ ਪਾਪੀ! ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਭੇਜਣਾ ਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸੀ? ਹੁਣ ਤੂੰ ਇਹ ਹੋਰ ਦੁਖਦਾਈ ਤੇ ਪਾਪੀ ਕੰਮ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ?" ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਯਾਦ ਕਰਵਾਇਆ, "ਜਦ ਤੂੰ ਆਈ ਸੀ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਗੱਲ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੇਰੀ ਮੰਗ ਮੰਨ ਲਈ ਸੀ। ਹੁਣ, ਜਦ ਤੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਤਾ ਤੂੰ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈਂ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ, ਜਦ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਇਹ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਮ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜਾ ਸੀ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਝੁਕਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮਣੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਉਮਰ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਤੇ ਉੱਚੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਜੀ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦੀ। ਹੇ ਵਰਦਾਤਾ, ਹੁਣ ਜਦ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗਾ, ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਗਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਆਦਰਨੀਯ ਹੋ, ਉਹਦੇ ਲਈ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਪੂਤ੍ਰ ਵਿਛੋਹ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਮਰੀ ਨਾ ਜਾਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਜੀਉਂਦੀ ਰਹੇਗੀ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਇੰਦਰ ਪਤਨੀ ਵਾਂਗ ਸੰਭਾਲ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਦੁਖ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਕੇ ਯਮਲੋਕ ਨਾ ਚਲੀ ਜਾਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਉਨਤਾਲੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵਨਵਾਸੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਰਘੁਨੰਦਨ ਵੱਲ ਨਾ ਤਾ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਬੋਲਾ। ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਲਈ, ਮਹਾਰਾਜ਼ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਰਾਮ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੁਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, "ਸ਼ਾਇਦ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰ ਵੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਇਹ ਦੁਖ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੇਰਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਮੇਰੀ ਆਤਮਾ ਦੇਹ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ; ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਤਪਸਵੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਖੜਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਾਰਾ ਦੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਵਾਸਤੇ ਇਹ ਚਲਾਕੀ ਕੀਤੀ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਸਿਰਫ 'ਰਾਮ' ਕਹਿ ਸਕੇ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਅੰਸੂ ਲੈ ਕੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਰਥ ਜੋਤ, ਤੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾ। ਇਹੀ ਧਰਮ ਦੀ ਕਮੀ ਦਾ ਫਲ ਹੈ ਕਿ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹੱਥੀਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਭੇਜਦੇ ਹਨ।" ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਰਥ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਇਆ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਵਿੱਤ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਵੈਦੇਹੀ ਲਈ ਚੰਗੇ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਮਹਾਨ ਗਹਣੇ ਲਿਆਉ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਣ ਕੇ, ਜਿੰਨੇ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਲੋੜ ਹੋਵੇ।" ਹੁਕਮ ਮਿਲਦਿਆਂ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿਚੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੈ ਆਇਆ ਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਹ ਵੈਦੇਹੀ, ਜੋ ਸੋਹਣੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ, ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਸੋਭਾ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਦੇਹੀ ਘਰ ਨੂੰ ਐਸਾ ਚਮਕਾਉਂਦੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ-ਸੱਸ ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾ ਲਿਆ, ਰੋਈ, ਉਸਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਸੁੰਘਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਔਰਤਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਵਲੋਂ ਸਦਾ ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜਦ ਉਹਦੇ ਪਤੀ ਉੱਤੇ ਦੁੱਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ; ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਦੁੱਖ ਆਵੇ, ਆਪਣੇ ਆਪਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਸਦਾ ਝੂਠੀਆਂ, ਚੰਚਲ, ਕਠੋਰ ਤੇ ਨਿਰਦਈ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਬੁਰਾਈ ਵੱਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੋਹ-ਮਮਤਾ ਪਲ ਵਿਚ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾ ਪਰਿਵਾਰ, ਨਾ ਕੰਮ, ਨਾ ਵਿਦਿਆ, ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਮੋਹ—ਕੁਝ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਾਂਧ ਸਕਦਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਅਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਧਰਮ, ਸੱਚ ਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਪਤੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਗਿਆ ਹੈ, ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੀਂ; ਉਹ ਚਾਹੇ ਧਨਵਾਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗਰੀਬ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।" ਕੌਸਲਿਆ ਦੀਆਂ ਇਹ ਧਰਮਮਈ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਅੱਗੇ ਖੜੀ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮਾਤਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਹਰ ਹੁਕਮ ਮੰਨੂੰਗੀ; ਮੈਨੂੰ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਹੋਣ ਦਾ ਕਰਤੱਬ ਪਤਾ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਵੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਅਣੁਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਚਾਨਣ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।" "ਜਿਵੇਂ ਬਿਨਾਂ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਤੰਤੂ ਵਜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਪਹੀਏ ਰਥ ਚੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਉਵੇਂ ਹੀ, ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਵੀ ਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲੱਖਣ ਦੀ ਵਿਰਹ-ਵਿਛੋਹ ਭਰੀ ਵਿਦਾਈ ਤੇ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਅੰਸੂ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ।