ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਰੱਖਿਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜਿਹੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਵਲਕਲ ਪਹਿਨ ਕੇ ਆਈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਦਸ਼ਰਥ, ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ!” ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਹ ਚੀਖ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ, ਧਰਮ ਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹਿਲ ਗਿਆ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਕੈਕਈ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ ਦੀ ਘਾਸ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਜੰਗਲ ਜਾਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਨਾਜੁਕ, ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਠੀਕ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਜੰਗਲ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਸੇ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜੀ, ਵਲਕਲ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਉਹ ਬੇਸੁਧ ਜਿਹੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਭਿਖਮੰਗਾ ਹੋਵੇ। ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਇਹ ਛਾਲੀ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਕੋਈ ਵਚਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਖਜ਼ਾਨਾ ਲੈ ਕੇ ਜੰਗਲ ਜਾਵੇ। ਮੈਂ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਇਕ ਕਠੋਰ ਵਚਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਤੂੰ, ਬੇਸੁਧ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਨਾ ਸਾੜ ਦੇਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੀ ਘਾਹ ਨੂੰ ਅੱਗ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਰਾਮ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ, ਐ ਕੁਰੂਪ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਗਰੀਬ ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਤੇਰਾ ਕੀ ਵਿਗਾੜਿਆ? ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ ਖੁੱਲੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਮਨ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਜੰਗਲ ਭੇਜਣਾ ਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਸੀ? ਤੂੰ ਹੋਰ ਇਹ ਦੁਖਦਾਈ ਤੇ ਪਾਪੀ ਕੰਮ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਤਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੰਗਿਆ ਸੀ, ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਗੱਲ ਤੇਰੇ ਆਖਣ ਤੇ ਵਚਨ ਦੇ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ। ਹੁਣ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਤੂੰ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵਲਕਲ ਵਿਚ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਨਰਕ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾ।" ਜਦ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇੰਝ ਆਖਿਆ, ਤਦ ਰਾਮ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜਾ ਸੀ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਝੁਕ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਤੇ ਉੱਚੇ ਚਰਿੱਤਰ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਹੇ ਪਿਤਾ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲਾਂਦੀ। ਹੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਉਸਦਾ ਆਦਰ ਕਰੋ, ਜੋ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਜਿਹੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸਹਿ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਹੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ। ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੋ, ਉਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਨਾ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਜੀਉਂਦੀ ਰਹੇਗੀ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਰਗੀ ਹੈ ਤੇ ਹੁਣ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਹੋਵਾਂ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਨਾ ਦੇ ਦੇਵੇ।” ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਉਨਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣੇ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਾਘਵ ਵੱਲ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਆਖਿਆ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਲਝ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਉਹ ਮਹਾਨ-ਬਾਹੁ ਰਾਜਾ, ਰਾਮ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ, ਹੋਸ਼ ਗਵਾ ਬੈਠਾ। ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਸ਼ਾਇਦ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਬਛੜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਹਿਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਹਾਲੇ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਆਈ, ਜਦਕਿ ਕੈਕਈ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਪੋਸ਼ਾਕਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਕ ਕੈਕਈ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ਇਹ ਚਲਾਕੀ ਕੀਤੀ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਹੋਸ਼ ਤੇ ਹਵਾਸ ਆਂਸੂਆਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਉਹ ਸਿਰਫ “ਰਾਮ!” ਆਖ ਸਕਿਆ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਉਸਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਰਥ ਤਿਆਰ ਕਰ, ਜੋ ਵਧੀਆ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਪਿੰਡਾਂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ। ਇਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਫਲ ਹੈ, ਕਿ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਰਥ ਚੰਗੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਤੇ ਰਾਮ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ। ਚਾਰੀਓਟੀਅਰ ਨੇ ਰਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ, ਤੁਰੰਤ, ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਵੈਦੇਹੀ ਲਈ ਵਧੀਆ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਵੱਡੇ ਗਹਿਣੇ ਲਿਆ, ਜਿੰਨੇ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਕੇ।” ਰਾਜਾ ਦੇ ਆਖਣ ਤੇ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਲਿਆ ਕੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਵੈਦੇਹੀ, ਉਹ ਸੋਹਣੇ-ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣੇ ਪਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਜਾ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਈ। ਇੰਝ ਸੋਹਣੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਐਸਾ ਚਮਕਾਉਂਦੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸਵੇਰੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਸੱਸ ਨੇ, ਉਸਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਚੰਮ ਲਿਆ, ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ, ਮੈਥਿਲੀ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਸੁੰਘਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਔਰਤਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਵੱਲੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਡਿੱਗੇ ਪਤੀ ਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰੀ ਸੁਖ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਮੁਸੀਬਤ ਆਉਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਝੂਠੀਆਂ, ਚੰਚਲ, ਕਠੋਰ ਤੇ ਨਿਰਦਈ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਮੰਦੇ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਪਲਕ ਵਿੱਚ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।