ਕੈਕੈਈ, ਕੇਕਯ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ, ਨੇ ਕੇਵਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਹੀ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਸੀ। ਪਰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣੇ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ। ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਸਵਾਰੀਆਂ, ਨੌਕਰ-ਚਾਕਰ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਸਾਜ-ਸਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਦਿਓ; ਉਹ ਤੇਰੇ ਦਿੱਤੇ ਸੁਖ-ਵਰਦਾਨ ਦੀ ਪਾਬੰਦ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ, ਰੱਖਿਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਵੇ, ਕੁਸ਼ ਦੇ ਛਿਲਕੇ ਵਾਲਾ ਲਿਬਾਸ ਪਹਿਨਣ ਲੱਗੀ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਚੀਕਣ ਲੱਗ ਪਏ: "ਦਸ਼ਰਥ, ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ!" ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਜੀਵਨ, ਧਰਮ ਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਹੀ ਹਟ ਗਿਆ। ਇක්ෂਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਡੂੰਘੀ ਆਹ ਭਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਕੈਕੈਈ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ ਦੇ ਛਿਲਕੇ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ ਨਾ ਜਾਣ ਦੇ।" "ਉਹ ਨਾਜੁਕ, ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸਦਾ ਆਰਾਮਾਂ ਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਠੀਕ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਜੰਗਲ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਜੋ ਵਿਰਾਗੀ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ; ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਖੜੀ ਛਿਲਕੇ ਵਾਲਾ ਲਿਬਾਸ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਬੇਸੁਧ ਜਿਹੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਭਿਕਸ਼ੁ। ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਇਹ ਛਿਲਕੇ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ; ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਵਚਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਖਜ਼ਾਨਾ ਲੈ ਕੇ ਜੰਗਲ ਜਾਵੇ।" "ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ, ਜੋ ਜੀਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਇਕ ਕਰੜਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਤੂੰ, ਬਚਪਣ ਵਿਚ, ਇਹ ਮੰਨ ਲਿਆ; ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਨਾ ਸਾੜ ਦੇਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੀ ਘਾਹ ਨੂੰ ਅੱਗ ਸਾੜ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।" "ਜੇ ਰਾਮ ਨੇ ਕਦੇ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਦੁਸਟ, ਕੋਈ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਿਮਾਣੀ ਵਿਦੇਹੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਤੇਰਾ ਕੀ ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ?" "ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ ਖੁੱਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾਅ ਤੇ ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲੀ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਤੇਰਾ ਕੀ ਬਿਗਾੜ ਸਕਦੀ?" "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਹੇ ਦੁਸਟ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਭੇਜਣਾ ਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਾਫੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਹੋਰ ਦੁਖਦਾਈ ਤੇ ਪਾਪੀ ਕੰਮ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ?" "ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੰਗਿਆ ਸੀ, ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਜਦ ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਆਈ ਸੀ, ਵਚਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।" "ਹੁਣ, ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਛਿਲਕੇ ਵਾਲਾ ਕੱਪੜਾ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ।" ਜਦ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇੰਝ ਆਖਿਆ, ਰਾਮ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਹੈ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਉਮਰਦਾਰ ਤੇ ਉੱਚੀ ਚਰਿਤਰ ਵਾਲੀ; ਅਤੇ, ਹੇ ਪਿਤਾ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦੀ।" "ਹੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਕਰ, ਜੋ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਵਿਛੋੜ ਕੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਕਦੇ ਐਸਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।" "ਤੂੰ, ਜੋ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈਂ, ਉਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਮਰ ਨਾ ਜਾਵੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਾਰੀ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਤੇਰੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵੇਗੀ।" "ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੌਂਸਲਾ ਅਫਜਾਈ ਕਰ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਾਂਗ ਹੈ ਤੇ ਹੁਣ ਦੁਖੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਜਦ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਾਂ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਨਾ ਦੇ ਬੈਠੇ ਤੇ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਨਾ ਚਲੀ ਜਾਵੇ।" ਹੁਣ, ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵਿਰਾਗੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਾ ਰਾਘਵ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਆਖਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਪਲ ਲਈ, ਵੱਡੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ, ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਸਿਰਫ ਰਾਮ ਦੀ ਹੀ ਸੋਚ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। "ਸ਼ਾਇਦ, ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਵੱਛੇ ਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਾਰਾ ਦੁੱਖ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਇਆ।" "ਫਿਰ ਵੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ; ਕੈਕੈਈ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਖੜਾ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੋਹਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਛੱਡ ਕੇ ਵਿਰਾਗੀ ਲਿਬਾਸ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ—" "—ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਕੇਵਲ ਇਕ ਕੈਕੈਈ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਪਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਇਹ ਚਲਾਕੀ ਵਰਤੀ ਹੈ।" ਇੰਝ ਆਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਸਿਰਫ 'ਰਾਮ' ਆਖ ਸਕਿਆ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਕੁਝ ਪਲ ਬਾਅਦ, ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਰਾਜਾ, ਅੱਖੀਆਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਿਆ, "ਰਥ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਜੋਤ, ਤੇ ਲੈ ਆ; ਇਸ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਪਿੰਡਾਂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ।" "ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਇਹੀ ਨੇਕੀਆਂ ਦਾ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਇਕ ਉੱਚਾ ਨਾਇਕ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਜੰਗਲ ਵਾਸਤੇ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਸੋਹਣੇ ਰਥ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋਤ ਕੇ ਲੈ ਆਇਆ। ਰਥਵਾਨ ਨੇ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਰਥ ਜੋਤ ਕੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਖ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜੇ ਨੇ, ਤੁਰੰਤ, ਖਜਾਨੇ ਦੇ ਕੰਮ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਖਿਆ: "ਫ਼ੌਰਨ ਵਿਦੇਹੀ ਲਈ ਚੰਗੇ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਵੱਡੇ ਗਹਿਣੇ ਲੈ ਆ, ਇਨਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਕੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਖਜਾਨੇ ਵਾਲਾ ਗਿਆ, ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਲਿਆ ਤੇ ਜਲਦੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੀ ਵਿਦੇਹੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਈ, ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸੋਭਾ ਦੇਂਦੀ ਹੋਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਹਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜੀ ਹੋਈ ਵਿਦੇਹੀ ਨੇ ਘਰ ਨੂੰ ਇੰਝ ਚਮਕਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸੱਸ ਨੇ, ਦੋਵਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਰੋਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਮੈਥਿਲੀ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸੁੰਘ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ...