ਜਦ ਰਾਮ ਚਲੇ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਏ, ਕੁਝ ਵਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, "ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਲਖ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾ, ਪਰ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤੀ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਰਾਜ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਸਿਤਾ, ਜੋ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੇ; ਤੂੰ, ਜੋ ਸਦਾ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਨਾ ਕਰ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ ਚਰੀਤਰ ਵਾਲੀ ਸਿਤਾ ਨੂੰ ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਾ ਦਿੱਤੇ। ਜਦ ਸਿਤਾ ਨੇ ਉਹ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਲਏ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਆਦਰਨੀਯ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂ ਭਰਕੇ, ਸਿਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਕੈਕਈ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਈ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦੀ ਨਿੰਦਕ ਹੋ ਗਈ; ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਕੇ, ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਣੀ, ਜੇਕਰ ਸਿਤਾ ਨੇ ਕਦੇ ਕੁਝ ਗਲਤ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੱਸੋ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਾਸਤੇ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਰਾਮ ਲਈ ਇੱਥੇ ਹੀ ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ ਕਰੇਗੀ।" ਫਿਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਜਿਹੜੇ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਾਂਗ ਉਸ ਨੂੰ ਰੱਖੇਗਾ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੇਗਾ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ ਜਦ ਵੈਦੇਹੀ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਇੱਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪੈਵਾਂਗੇ, ਜੇ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡਣਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਜਿਥੇ ਜਿਥੇ ਰਾਘਵ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਥੇ ਉਥੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਜਾ, ਰਾਜ, ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੇਵਕ ਵੀ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ।" ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਭਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਵੀ ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਕਕੁਤਸਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰ ਲੈਣਗੇ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਗੇ, ਸਿਰਫ ਰੁੱਖ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਣਗੇ, ਤਾਂ ਤੂੰ, ਹੇ ਕਠੋਰ ਮਨ ਵਾਲੀ, ਲੋਕ-ਕਲਿਆਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖੜੀ ਹੋ ਕੇ, ਇਕੱਲੀ ਰਾਜ ਕਰੇਂਗੀ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਉਹ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ ਜਿਥੇ ਰਾਮ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ; ਜਿਥੇ ਰਾਮ ਵੱਸਦਾ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਹੀ ਰਾਜ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਭਰਤ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਨਾਂ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਮਾਂ ਵਜੋਂ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਜੇ ਉਹ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।" "ਚਾਹੇ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੱਕ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵੇਂ, ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇਗਾ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਅਨਿਆਇ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜੋ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾ ਕਰੇ।" "ਅੱਜ, ਕੈਕਈ, ਤੂੰ ਦੇਖੇਂਗੀ ਕਿ ਜਦ ਰਾਮ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਾਨਵਰ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਰੁੱਖ—all ਰਾਮ ਵੱਲ ਹੀ ਮੂੰਹ ਕਰ ਲੈਣਗੇ।" ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਣੀ, ਆਪਣੀ ਵਧੀਆ ਵਹੁਟੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣੇ ਦੇ ਦੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਹਟਾ ਦੇ; ਪਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਇਹ ਵਸਤ੍ਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਕਿਉਂਕਿ ਕੇਕਯਾ ਰਾਜ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ, ਤੂੰ ਸਿਰਫ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਸੀ; ਪਰ ਉਹ ਸਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇਗੀ।" "ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਰਥਾਂ ਤੇ, ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਆਯੋਜਨਾਂ ਨਾਲ ਭੇਜ; ਉਹ ਤੇਰੇ ਵਰ ਦੀ ਪਾਬੰਦ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਸਿਤਾ, ਜੋ ਬਾਹਰੋਂ ਤਾਂ ਰਾਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਅਸਹਾਇ ਸੀ, ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਆਖਿਆ, "ਦਸ਼ਰਥ, ਤੈਨੂੰ ਲਾਜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ?" ਇਸ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਦੁੱਖਦਾਈ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਡੋਲ ਗਿਆ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਨੇ ਡੂੰਘੀ ਆਹ ਭਰੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਕੈਕਈ, ਸਿਤਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਉਹ ਨਰਮ, ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਆਰਾਮ ਦੀ ਆਦੀ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਠੀਕ ਆਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।" "ਉਹ ਕਿਸੇ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਇਹ ਵੈਰਾਗਣੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਖੜੀ, ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਬੇਸੁਧ ਜਾਪਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਸੰਨਿਆਸੀ।" "ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਇਹ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਉਤਾਰ ਦੇਵੇ; ਮੈਂ ਕਦੇ ਐਸਾ ਵਰ ਨਹੀਂ ਮੰਗਿਆ। ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ, ਆਪਣੇ ਸਭ ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦੇ।" "ਮੈਂ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਕਠੋਰ ਵਰ ਮੰਗਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਤੂੰ, ਬਚਪਨ ਵਿਚ, ਇਹ ਮੰਨ ਲਿਆ, ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਸੁੱਕੀ ਘਾਹ ਵਾਂਗ ਅੱਗ ਵਲੋਂ ਸਾੜ ਨਾ ਦੇਵੇ।" "ਜੇ ਰਾਮ ਨੇ ਕਦੇ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਪਾਪਣ, ਕੋਈ ਅਨੁਚਿਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੱਸ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦਿੱਤਾ?" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਡਰਪੋਕ ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ ਵੱਡੀਆਂ ਹਨ, ਸੁਭਾਅ ਵਿਚ ਮਿੱਠੀ, ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਤੇਰਾ ਕੀ ਵਿਗਾੜਿਆ?" "ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਹੇ ਪਾਪਣ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਨਵਾਸ ਭੇਜਣਾ ਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਾਫੀ ਸੀ; ਫਿਰ ਇਹ ਹੋਰ ਦੁਖਦਾਈ ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਕੰਮ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ?" "ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੇਰੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਵਾਰੀ, ਵਚਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।" "ਹੁਣ, ਇਹ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਜਦ ਤੂੰ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾਏ ਹੋਇਆ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ।" ਜਦ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਤਦ ਰਾਮ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਮੱਥਾ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲੇ, "ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਕੌਸਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮਵਤੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਉਮਰਦਾਰ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਚਰਿੱਤਰ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਹੇ ਪਿਤਾ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।" "ਹੇ ਵਰਦਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰੋ, ਜੋ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ, ਅਣਜਾਣੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਹੈ।" "ਤੁਸੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਨਾ ਦੇ ਬੈਠੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਕੇ ਜੀਉਂਦੀ ਰਹੇਗੀ।" "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੋ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਰਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਜਦ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੋਵਾਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਗ਼ਮ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਨਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਕਹੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੈਰਾਗੀ ਵਾਂਗ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਾਜਾ ਨੇ ਨਾ ਤਾਂ ਰਾਘਵ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਕੁਝ ਬੋਲਾ; ਉਹਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ।