ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਸੀਤਾ, ਇਕ ਟਹਿਣੀ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਖੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਇਸ ਅਜੀਬ ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਰਹਿਤ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਮਿੰਦੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਿਰ, ਧਰਮ ਦੇ ਅਗਰਣੀ ਰਾਮ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕਪੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਉਹ ਟਹਿਣੀ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਵਸਤ੍ਰ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੰਝੂ ਵਹਿ ਪਏ। ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਜੋ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸੀ, ਆਖਣ ਲੱਗੀਆਂ, “ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਨਾਰੀ ਐ, ਇਹਦੇ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ।” “ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ; ਸਾਨੂੰ ਇਹਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਣ, ਏ ਮਾਲਕ।” “ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਲਖਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸਾਥੀ ਬਣਾ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ; ਪਰ ਇਹ ਸੁਭਾਗੀ ਨਾਰੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤਪਸਵੀ ਵਾਂਗ ਰਹਿਣ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।” “ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਪੂਰੀ ਕਰ, ਪੁੱਤਰ: ਸੀਤਾ, ਜੋ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾਵੇ; ਤੂੰ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।” ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਸੀਤਾ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਵਰਗੇ ਚਰਿੱਤਰ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਟਹਿਣੀ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ। ਜਦ ਸੀਤਾ ਨੇ ਇਹ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਲਿਆ, ਰਾਜਾ ਦਾ ਆਦਰਯੋਗ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਲੈ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਤੂੰ ਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈਂ, ਕੁਰਚਿਤ ਕੈਕੇਈ, ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਬਦਨਾਮੀ; ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਕੇ, ਤੂੰ ਧਰਮ ਤੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲੀ।” “ਕੁਸਲ ਚਲਣ ਦੀ ਘਾਟ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਰਾਣੀ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਸੀਤਾ ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗੀ।” “ਜੋ ਵਿਆਹ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਆਤਮਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗਾ।” ਹੁਣ, ਜਦ ਵੈਦੇਹੀ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਇੱਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਾਂਗੇ, ਜੇ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡਿਆ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਰਾਘਵ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਰਖਵੇ, ਲੋਕ, ਰਾਜ, ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਸੇਵਕ ਵੀ ਜਾਵਣਗੇ। ਭਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਵੀ ਟਹਿਣੀ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਗੇ। ਫਿਰ, ਜਦ ਧਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਤੇ ਸਿਰਫ ਦਰੱਖਤ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਣਗੇ, ਤੂੰ, ਦੁਰਾਚਾਰੀ, ਲੋਕ-ਹਿਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਇਕੱਲਾ ਰਾਜ ਕਰੇਗੀ। ਉਹ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ; ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ ਵੱਸਦਾ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਹੀ ਰਾਜ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਭਰਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਨਾ ਤਾਂ ਰਾਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦਾ ਜੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੱਕ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਚਲਣ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਅਨਿਆਇ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜੋ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ। ਅੱਜ, ਕੈਕੇਈ, ਤੂੰ ਵੇਖੇਗੀ ਕਿ ਜਦ ਰਾਮ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਪੰਛੀ, ਦਰੱਖਤ—all ਉਸ ਵੱਲ ਮੁੜ ਰਹੇ ਹਨ। “ਹੁਣ, ਰਾਣੀ, ਆਪਣੇ ਪੂਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਗਹਣੇ ਦੇ, ਇਹ ਟਹਿਣੀ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਹਟਾ ਦੇ; ਪਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਉਸ ਵਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵਜੀਬ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ, ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।” “ਕਿਕੈਯਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਰਾਮ ਦੀ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਨੂੰ ਹੀ ਚੁਣਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹੇਗੀ।” “ਉਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਵਾਹਨਾਂ, ਸੇਵਕਾਂ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਸਜਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਭੇਜ; ਉਹ ਤੇਰੇ ਵਚਨ ਦੀ ਪਾਬੰਦ ਨਹੀਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਸੀਤਾ, ਰਖਿਆ ਹੋਈ ਪਰ ਅਣਰਖਿਆ ਜਿਹੀ, ਟਹਿਣੀ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ, “ਦਸ਼ਰਥ, ਤੇਰਾ ਮੂਹ ਕਾਲਾ!” ਉਸ ਪਕਾਰ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਜੀਵਨ, ਧਰਮ ਤੇ ਆਪਣੀ ਇਜ਼ਤ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਖੋ ਦਿੱਤਾ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਡੂੰਘੀ ਆਹ ਭਰ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਕੈਕੇਈ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਾ-ਘਾਸ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।” “ਉਹ ਨਰਮ, ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਆਰਾਮ ਦੀ ਆਦੀ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਆਚਾਰਯ ਨੇ ਸਚ ਆਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਜੰਗਲ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।” “ਉਹ ਕਿਸੇ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਇਹ ਤਪਸਵੀ, ਵਧੀਆ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ; ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਖੜੀ, ਟਹਿਣੀ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਬੇਸੁਧ ਜਿਹੀ, ਇਕ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ ਜਿਹੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।” “ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਇਹ ਟਹਿਣੀ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਹਟਾ ਦੇਵੇ; ਮੈਂ ਕਦੇ ਐਸਾ ਵਚਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਆਪਣੇ ਮਨ-ਮਰਜੀ ਜੰਗਲ ਜਾਵੇ, ਆਪਣੇ ਗਹਣੇ ਤੇ ਧਨ ਲੈ ਕੇ।” “ਮੈਂ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਯੋਗ ਹਾਂ, ਇਕ ਕਠੋਰ ਵਚਨ ਲਿਆ ਤੇ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਤੂੰ, ਮੂਰਖਤਾ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮੰਨ ਲਿਆ, ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਨਾ ਜਲਾਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੀ ਘਾਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਜਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।” “ਜੇ ਰਾਮ ਨੇ ਕਦੇ ਤੈਨੂੰ, ਦੁਰਾਚਾਰੀ, ਕੋਈ ਅਨਿਆਇ ਜਾਂ ਉਚਿਤ ਨਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਤੇਰਾ ਕੀ ਵਿਗਾੜਿਆ?” “ਆਖਾਂ ਵੱਡੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਿਰਨ, ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਨਰਮ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਤੇਰਾ ਕੀ ਵਿਗਾੜਿਆ?” “ਨਿਸਚਿਤ, ਦੁਰਾਚਾਰੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਨਵਾਸ ਦੇਣਾ ਹੀ ਕਾਫੀ ਸੀ; ਤੂੰ ਹੋਰ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਪਾਪੀ ਕੰਮ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ?” “ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੇਰੇ ਮੰਗਣ 'ਤੇ, ਰਾਣੀ, ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਅਭਿ-ਸ਼ੇਕ ਦੀ ਗੱਲ 'ਤੇ, ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।” “ਹੁਣ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ, ਤੂੰ ਨਰਕ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਟਹਿਣੀ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਮਰਦਾਰ ਤੇ ਉੱਚੀ ਚਰਿੱਤਰ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਅਤੇ, ਮਾਲਕ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।” “ਵਚਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਉਸਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰ, ਜੋ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਵਿਹੋਣੇ, ਅਜਿਹੇ ਦੁਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁਬ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੁਖ ਨੂੰ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ।