ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਦੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਵਨਵਾਸ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਹਿਆ, "ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਜੀਵ, ਮੈਨੂੰ ਫੌਜ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮੈਂ ਸਭ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਕੇਵਲ ਛਾਲ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਲਿਆ ਦਿਓ।" ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਲਖੀ, "ਮੈਨੂੰ ਫਾਵੜਾ ਤੇ ਟੋਕਰੀ ਵੀ ਲਿਆ ਦਿਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਵਣ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਹੈ।" ਇਸ ਉੱਤੇ, ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਿਰਲੇਜ ਹੋ ਕੇ, ਕੈਕਈ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਰਘੁਕੁਲ ਨਾਇਕ ਰਾਮ ਨੂੰ ਛਾਲ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਲਿਆ ਕੇ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਇਹ ਪਹਿਨ ਲਵੋ।" ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਕੈਕਈ ਤੋਂ ਛਾਲ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਸੀ ਵਸਤ੍ਰ ਉਤਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵਨਵਾਸੀ ਜਿਹਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ ਕੱਪੜੇ ਛੱਡ ਕੇ ਪਿਤਾ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਤਪਸਵੀ ਜਿਹੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਲਏ। ਉਥੇ ਹੀ, ਸੀਤਾ ਜੀ ਜੋ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਸੀ, ਛਾਲ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਨਾਲ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਡਰੀ ਹੋਈ ਹਰਣੀ ਜਾਲ ਵੇਖਦੀ ਹੈ। ਜਨਕ ਨੰਦਨੀ, ਜਿਸਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲਛਣ ਸੀ, ਨਜ਼ਰਾਂ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਤੇ ਲਜਜਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਕੈਕਈ ਤੋਂ ਕੁਸ਼ਾ-ਘਾਸ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਪਤੀ-ਵ੍ਰਤਾ ਸੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਵਨ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਛਾਲ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਕਿਵੇਂ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ?" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਛਾਲ ਦਾ ਇਕ ਵਸਤ੍ਰ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਣਅਭਿਆਸੀ ਤੇ ਲਜਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਖੜੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹਨ, ਤੁਰੰਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਸੀਤਾ ਦੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਉੱਤੇ ਛਾਲ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਦੀਆਂ ਹਨ, "ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਵਧੀਆ ਕੁੜੀ ਵਣ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਣੀ। ਤੁਸੀਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਬਸ ਇਹੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਜੰਗਲ ਜਾਵੋ, ਪਰ ਇਸ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਲਾਡਲੀ ਨੂੰ ਤਪਸਵੀ ਵਾਂਗ ਵਣ ਵਿਚ ਨਾ ਭੇਜੋ। ਸਾਡੀ ਇਹ ਅਰਦਾਸ ਮੰਨ ਲਵੋ, ਪੁੱਤਰ, ਸੀਤਾ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇ; ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ ਹੋ, ਪਰ ਆਪ ਵੀ ਰਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰਗੀ ਹੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਛਾਲ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਸੀਤਾ ਨੇ ਛਾਲ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਲਿਆ, ਰਾਜਪੁਰੋਹਿਤ ਵਸੀਠ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਈ, ਦੁਸ਼ਟ ਕੈਕਈ, ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਨਾਕ ਕਟਾ ਦਿੱਤੀ; ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਠੱਗ ਕੇ ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਲਕੀਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਈ। ਸੀਤਾ, ਜਿਹੜੀ ਅਜੇ ਅਭਿਆਸੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵਣ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗੀ; ਉਹ ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗੀ। ਜਿਵੇਂ ਪਤਨੀ ਪਤੀ ਦਾ ਅੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੇ।" "ਜੇ ਵੈਦੇਹੀ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਵਣ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਵੀ ਇੱਥੋਂ ਉਥੇ ਚਲੇ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਜੇ ਇਹ ਨਗਰੀ ਛੱਡਣੀ ਪਈ। ਜਿਥੇ ਰਘੁਨੰਦਨ ਆਪਣੀ ਭਾਰਿਆ ਨਾਲ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਥੇ ਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕ, ਰਾਜ, ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਰਖਵਾਲੀ ਵੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਭਰਤ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਵੀ ਛਾਲ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਿੱਛੇ ਵਣ ਵਿਚ ਰਹਿਣਗੇ। ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਿਰਫ ਰੁੱਖ ਰਹਿ ਜਾਣਗੇ, ਲੋਕ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਤੂੰ, ਲੋਕ-ਹਿਤ ਵਿਰੁੱਧ ਖੜੀ, ਇਕੱਲੀ ਰਾਜ ਕਰੇਂਗੀ।" "ਜਿਥੇ ਰਾਮ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਰਾਜ ਨਹੀਂ; ਜਿਥੇ ਰਾਮ ਵੱਸਦੇ, ਓਹੀ ਰਾਜ ਹੈ। ਭਰਤ ਵੀ ਉਹ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਜੋ ਪਿਤਾ ਨੇ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਨਾ ਉਹ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਜੇ ਉਹ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਅਕਾਸ਼ ਤੱਕ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵੇਂ, ਪਰ ਜੋ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਰੀਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਯਾਦਾ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਦਾ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਅਪ੍ਰਾਧ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜੋ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾ ਕਰੇ। ਅੱਜ ਤੂੰ ਵੇਖੇਂਗੀ ਕਿ ਜਦ ਰਾਮ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜਾਨਵਰ, ਪੰਛੀ, ਪੌਦੇ, ਸਾਰੇ ਰਾਮ ਵੱਲ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।" "ਹੁਣ, ਰਾਣੀ, ਆਪਣੀ ਪੁੱਤਰੀ-ਵਧੂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਗਹਿਣੇ ਪਹਿਨਾ ਦੇ, ਛਾਲ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਹਟਾ ਦੇ; ਪਰ ਵਸੀਠ ਨੇ ਇਹ ਵਸਤ੍ਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਮਨਾਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਕੇਵਲ ਰਾਮ ਲਈ ਵਨਵਾਸ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਰਘੁਕੁਲ ਨਾਇਕ ਦੇ ਨਾਲ ਵਣ ਵਿਚ ਰਹੇਗੀ। ਪ੍ਰਿੰਸੈਸ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਰਥ, ਸੇਵਕ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਾਜ-ਸਮਾਨ ਦੇ ਕੇ ਭੇਜ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਮੰਗ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਨਹੀਂ।" ਜਦ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਬਚਾਈ ਹੋਈ ਜਾਪਦੀ ਸੀ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀ, ਛਾਲ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪੁਕਾਰ ਉਠਦੇ ਹਨ, "ਦਸ਼ਰਥ ਤੇਰਾ ਨਾਸ ਹੋਵੇ!" ਇਹ ਚੀਖ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਮਨ ਜੀਵਨ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਜਤ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਡੂੰਘੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਕੈਕਈ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਾ-ਘਾਸ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ ਨਾ ਭੇਜ।" "ਉਹ ਨਰਮ, ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਆਰਾਮ ਦੀ ਆਦੀ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਅਚਾਰਯ ਨੇ ਠੀਕ ਆਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਵਣ ਲਈ ਢੁਕਦੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ, ਇਹ ਤਪਸਵੀ ਜਨਕ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਖੜੀ ਛਾਲ ਪਾ ਕੇ ਬੇਸੁਧ ਜਾਪਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਭਿਖਾਰੀ ਹੋਵੇ। ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਛਾਲ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਉਤਾਰ ਦੇਵੇ; ਮੈਂ ਕਦੇ ਅਜਿਹਾ ਵਚਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਲੈ ਕੇ ਵਣ ਜਾਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਵਨਵਾਸ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਹੋਈ, ਪਰ ਸਭ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਦੁਖ, ਵਿਛੋੜਾ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵੱਸ ਰਹੀ ਸੀ।