ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਜਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਚਰਚਾ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਿੱਧਾਰਥ ਨੇ ਕਹਿਆ, “ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਮਹਾਂ ਤਾਕਤਵਾਨ ਦੀ ਵੀ ਤੇਜਸਵੀਤਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ।” ਉਸ ਨੇ ਰਾਣੀ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, “ਰਾਮ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਤੂੰ ਕਾਫੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਨਾ ਕਰ। ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਰਹਿ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ।” ਸਿੱਧਾਰਥ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਤੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੀ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਠੋਰ ਜ਼ਰੂਰ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਹਿੱਤ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਕਠੋਰ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲ ਪਈ ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਵਤੀਰਾ ਚੰਗਿਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਭਟਕ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਰਾਜ, ਆਰਾਮ ਅਤੇ ਧਨ ਛੱਡ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਤੂੰ, ਭਰਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜਿਹੜੇ ਚਾਹੋ, ਰਾਜ ਭੋਗੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸਤਾਈਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਸੁਖ-ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਣ-ਫਲ ਖਾਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਾਥੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਉੱਤਮ ਹਾਥੀ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਬੰਧਨ ਦੀ ਰੱਸੀ ਵਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਫੌਜ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਵਾਪਸ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਲਿਆ ਦਿਉ।” “ਮੈਂ ਕੁਦਾਲ ਅਤੇ ਟੋਕਰੀ ਵੀ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਲਿਆ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਪਹਿਨ ਲਓ।” ਰਾਮ, ਜੋ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸੀ, ਨੇ ਉਹ ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਕੱਪੜੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਵਨਵਾਸੀ ਜਿਹਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਲਿਆ। ਉਥੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਚਮਕਦਾਰ ਕੱਪੜੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਸਾਹਮਣੇ, ਵਨਵਾਸੀ ਕੱਪੜਾ ਪਹਿਨ ਲਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਸੀਤਾ, ਜੋ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਨੇ ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵੱਲ ਡਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਡਰੀ ਹੋਈ ਹਰਣੀ ਜਾਲ ਵੇਖਦੀ ਹੈ। ਜਨਕ ਕੁਮਾਰੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਮੰਗਲ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਨ, ਨੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ, ਕੈਕੇਈ ਕੋਲੋਂ ਕੁਸ਼ਾ-ਘਾਹ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਲਏ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਲਜਜਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਧਰਮ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਆਖਣ ਲੱਗੀ, “ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਹ ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਕਿਵੇਂ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ?” ਉਹ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਅਣਜਾਣ ਸੀ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦੀ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਛਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਿਆ, ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ, ਲਜਜਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਖੜੀ ਰਹੀ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਾਰਥਕ ਸੀ, ਤੁਰੰਤ ਸੀਤਾ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆਪ ਹੀ ਛਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਉੱਤਮ ਕੁਲ ਦੀ ਕੁੜੀ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਣੀ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ; ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇ ਦੇ।” “ਜਾ, ਪੁੱਤਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸਾਥੀ ਬਣਾ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਜਾ; ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਨਾਰੀ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਸਾਡੀ ਇਹ ਅਰਦਾਸ ਮੰਨ ਲੈ, ਪੁੱਤਰ: ਸੀਤਾ, ਜੋ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦੇ; ਤੂੰ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵੀ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ।” ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ, ਜੋ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਸੀਤਾ ਉੱਤੇ ਛਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ। ਜਦ ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਹ ਕੱਪੜਾ ਪਹਿਨ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ, ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਗਈ ਹੈਂ, ਦੁਸ਼ਟ ਕੈਕੇਈ! ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦੀ ਨਾਕ ਕਟਾ ਦਿੱਤੀ। ਤੂੰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਠੱਗ ਲਿਆ, ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।” “ਸੀਤਾ, ਜਿਹੜੀ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਰਾਣੀ; ਸੀਤਾ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਾਮ ਲਈ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਨਿਭਾਏਗੀ। ਹਰੇਕ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਨਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਅਰਧਾਂਗੀਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਰਗਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗਾ।” “ਹੁਣ, ਜਦ ਵੈਦੇਹੀ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਇੱਥੋਂ ਉਥੇ ਹੀ ਪਿੱਛੇ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਜੇ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡਣਾ ਪਵੇ। ਰਾਘਵ ਜਿਥੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਜਾਵੇਗਾ, ਰੱਖਵੇਂ, ਲੋਕ, ਰਾਜ, ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੇਵਕ ਵੀ ਉਥੇ ਹੀ ਜਾਣਗੇ। ਭਰਤ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਵੀ ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਕਕੁਤਸਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਗੇ।” “ਫਿਰ, ਜਦ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਿਰਫ ਰੁੱਖ ਰਹਿ ਜਾਣਗੇ ਤੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਹੀ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ, ਲੋਕ-ਹਿਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਰਾਜ ਕਰੇਂਗੀ। ਜਿਥੇ ਰਾਮ ਨਹੀਂ, ਓਥੇ ਰਾਜ ਨਹੀਂ; ਜਿਥੇ ਰਾਮ ਵੱਸਦਾ, ਓਹੀ ਜੰਗਲ ਰਾਜ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।” “ਭਰਤ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਨਾ ਦਿੱਤੇ ਰਾਜ ਤੇ ਕਦੇ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਰਹੇਗਾ, ਜੇ ਉਹ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਅਸਮਾਨ ਤੱਕ ਚਲੀ ਜਾਵੇਂ, ਪਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਰਿਵਾਜ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚਲੇਗਾ।” “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਅਨਿਆਇ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਰਾਮ ਦਾ ਭਗਤ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਅੱਜ, ਕੈਕੇਈ, ਤੂੰ ਵੇਖੇਂਗੀ ਕਿ ਜਦ ਰਾਮ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਜਾਨਵਰ, ਪੰਛੀ, ਰੁੱਖ—ਸਾਰੇ ਉਸ ਵੱਲ ਹੀ ਮੁੜ ਜਾਣਗੇ।” “ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਣੀ, ਆਪਣੀ ਪੂਤ੍ਰਵਧੂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਗਹਿਣੇ ਦੇ ਦੇ, ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਹਟਾ ਦੇ; ਪਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਇਹ ਕੱਪੜਾ ਦੇਣਾ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ, ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਗੂੰਜ ਫੈਲ ਗਈ, ਪਰ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ, ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ।