ਮਹਲ ਵਿੱਚ, ਰਾਣੀ ਕੈਕੇਈ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਰਾਣੀ ਜੀ, ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਾਘਵ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੀ ਖ਼ਾਮੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸੋ; ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਜ਼ਵਾਨੀ 'ਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ, ਇਹ ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਵੀ ਖਤਮ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਧਰਮ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ। ਰਾਣੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਤੂੰ ਹੋਰ ਨਾ ਬਰਬਾਦ ਕਰ; ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਬਚ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੁਖੀ ਤੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਸੁਰੀਲੇ ਸੁਰ ਵਿਚ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਤੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਹੀ ਭਲੇ ਲਈ ਹਨ, ਸੁਣਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਕਰੜੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਭਲੇ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਕਠੋਰ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਪਈ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਵਿਹਾਰ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਰਾਜ, ਆਰਾਮ ਤੇ ਧਨ ਛੱਡ ਕੇ; ਤੂੰ ਤੇ ਭਰਤ, ਰਾਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਸਮਾਂ ਰਾਜ ਕਰ ਲਓ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸਤਾਈਸਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਰਾਜ-ਵਿਲਾਸ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਾਥੀ ਜਾਂ ਸੈਨਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਉੱਤਮ ਹਾਥੀ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਲ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਤੱਕਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਲਸ਼ਕਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿਓ, ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਲਿਆ ਦਿਓ। ਮੈਨੂੰ ਫਾਵੜੀ ਤੇ ਟੋکرਾ ਵੀ ਲਿਆ ਦਿਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਕੈਕੇਈ, ਭੀੜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਜ੍ਜਾ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਲਿਆ ਕੇ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਇਹ ਪਹਿਨ ਲਓ।" ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਮੌਰ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜੇ ਉਤਾਰ ਕੇ ਉਹ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਲਏ। ਲੱਖਣ ਵੀ ਆਪਣੇ ਚਮਕਦਾਰ ਕੱਪੜੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਸਾਹਮਣੇ ਤਪਸਵੀ ਵਾਲਾ ਕੱਪੜਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸੀਤਾ, ਜੋ ਰੇਸ਼ਮ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਡਰ ਨਾਲ ਤੱਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਡਰੀ ਹੋਈ ਹਰਣੀ ਜਾਲ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ। ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਨ, ਨੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ, ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਲਾਜ ਨਾਲ ਕੈਕੇਈ ਤੋਂ ਉਹ ਵਸਤ੍ਰ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਤੇ ਨਿੱਭਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਜੋ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਇਹ ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਕਿਵੇਂ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ?" ਐਸਾ ਆਖਦਿਆਂ, ਉਹ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਛਾਲੀ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜਿਆ, ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ, ਤੇ ਲਾਜ ਨਾਲ ਖੜੀ ਰਹਿ ਗਈ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਤੁਰੰਤ ਆ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆਪ ਛਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੋਂ ਅੰਸੂ ਵਹਿ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਦੀਆਂ ਹਨ, "ਬੱਚੇ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਸਤੀਆਂ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਣੀ।" ਉਹ ਆਖਦੀਆਂ ਹਨ, "ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ; ਸਾਡੀ ਇਹ ਆਖਰੀ ਵਾਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਆਸ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦਿਓ। ਲੱਖਣ ਨੂੰ ਸਾਥੀ ਬਣਾਕੇ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਜਾ, ਇਹ ਸੁਭਾਗਣੀ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਣੀ। ਸਾਡੀ ਅਰਦਾਸ ਮੰਨ, ਪੁੱਤਰ, ਸੀਤਾ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਿਓ; ਤੂੰ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਚਰਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ, ਨੂੰ ਛਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਹ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਦਾ ਆਦਰਨੀਯ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਸੂ ਲੈ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਤੂੰ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈਂ, ਦੁਰਮਤਿ ਕੈਕੇਈ, ਆਪਣੇ ਖਾਨਦਾਨ ਦੀ ਨਾਕ ਕਟਾ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਕੇ, ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਹਟ ਗਈ ਹੈਂ।" "ਰਾਣੀ, ਸੀਤਾ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਅਚਰਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ; ਸੀਤਾ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਾਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗੀ।" "ਜਿਵੇਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਅੰਗ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਮੰਨ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰੇਗਾ।" "ਹੁਣ ਜਦ ਵੈਦੇਹੀ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਇੱਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਜੇ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡਣਾ ਪਏ।" "ਰਾਘਵ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਜਾਵੇਗਾ, ਰਖਵਾਲੇ, ਨੌਕਰ-ਚਾਕਰ, ਲੋਕ, ਰਾਜ, ਸ਼ਹਿਰ, ਸਭ ਉਥੇ ਹੀ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ।" "ਭਰਤ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਵੀ ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿਣਗੇ।" "ਫਿਰ, ਜਦ ਧਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਤੇ ਸਿਰਫ ਦਰੱਖ਼ਤ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਣਗੇ, ਤੂੰ, ਨੀਚ ਕੈਕੇਈ, ਲੋਕ-ਭਲੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇਕੱਲੀ ਰਾਜ ਕਰੇਂਗੀ।" "ਓਥੇ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ ਨਹੀਂ; ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ ਵੱਸੇਗਾ, ਓਹੀ ਰਾਜ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਭਰਤ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਨਾ ਮਿਲੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ, ਜੇ ਉਹ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੱਕ ਚਲੀ ਜਾਵੇਂ, ਪਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਉਲਟ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਲਾਲਚ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਹੀ ਅਨਿਆਇ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ।" "ਅੱਜ, ਕੈਕੇਈ, ਤੂੰ ਵੇਖੇਂਗੀ ਕਿ ਜਦ ਰਾਮ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਜਾਨਵਰ, ਪੰਛੀ, ਦਰੱਖ਼ਤ ਵੀ ਉਸ ਵੱਲ ਹੀ ਮੁੜ ਜਾਣਗੇ।