ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਉਮਰ ਦੇ ਮੰਤਰੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਿੱਧਾਰਥ ਸੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਮਾਣਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸੰਭਾਲ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ—ਅਸਮੰਜਾ, ਰਾਜਾ ਸਗਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਯੂ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ, ਇਸ ਬੁਰਾਈ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਰਾਜਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਅਸਮੰਜਾ ਨੂੰ ਚੁਣੋ ਜਾਂ ਸਾਨੂੰ, ਤੁਹਾਡੀ ਰਿਆਸਤ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੋ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?" ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਅਸਮੰਜਾ, ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਅਜੇ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ, ਸਰਯੂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਮੂਰਖਤਾ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੱਤ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਸਮੇਤ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਜੀਵਨ-ਭਰ ਲਈ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ—"ਜਿੰਨਾ ਜੀਵੇ, ਜ਼ਿਲਾ-ਬਦਰ ਰਹੇ।" ਅਸਮੰਜਾ ਫਾਵੜਾ ਤੇ ਟੋਕਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਰਾਜਾ ਸਗਰਾ, ਜੋ ਧਰਮਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਉਲਟ ਤਿਆਗਿਆ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਸਿੱਧਾਰਥ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ?" "ਅਸੀਂ ਰਾਘਵ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨੁਕਸ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ; ਉਸ ਲਈ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਐਵੇਂ ਅਸੰਭਵ ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ 'ਤੇ ਦਾਗ।" "ਪਰ, ਰਾਣੀ ਜੀ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਰਾਘਵ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨੁਕਸ ਵੇਖਦੇ ਹੋ, ਅੱਜ ਸੱਚ ਬੋਲੋ; ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਿਕਾਲਿਆ ਜਾਵੇ।" "ਕਿਸੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਇੰਦਰ ਦੀ ਚਮਕ ਵੀ ਮਿਟਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਧਰਮ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ।" "ਹੁਣ ਬਸ ਕਰੋ, ਰਾਣੀ ਜੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਕੇ ਮਿਟ ਰਹੀ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਾਓ।" ਸਿੱਧਾਰਥ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਸੀ, ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਜਦਕਿ ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਭਲੇ ਲਈ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਸਖਤ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਤੁਸੀਂ ਕਠੋਰ ਰਾਹ ਪਕੜ ਲਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਵਿਵਹਾਰ ਚੰਗਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਅੱਜ ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਰਾਜ, ਆਰਾਮ ਤੇ ਧਨ ਛੱਡ ਕੇ; ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਭਰਤ, ਰਾਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰਾਜ ਭੋਗੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਵાલਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ, ਸੰਗਰ 37 ਦੀ ਕਥਾ ਹੁਣ ਸੁਣੋ। ਮੰਤਰੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਨਮਰਤਾ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ, "ਰਾਜਾ ਜੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਸੁਖ-ਸਾਧਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਜੰਗਲ ਦੇ ਭੋਜਨ 'ਤੇ ਰਹਿਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਮੈਂ ਸਭ ਮੋਹ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਰੱਖਵਾਲੀ ਦੀ ਲੋੜ ਕੀ?" "ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਧੀਆ ਹਾਥੀ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, enclosure 'ਤੇ ਮਨ ਲਾਉਂਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਰੱਸੀ ਦਾ ਮੋਹ ਕੀ? ਜਿਸ ਨੇ ਹਾਥੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।" "ਤਾਂ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਧਰਮਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਫੌਜ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਸਭ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਕੇਵਲ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਲਿਆਓ।" "ਫਾਵੜਾ ਤੇ ਟੋਕਰੀ ਵੀ ਲਿਆਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਹੈ।" ਕੈਕਈ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੇਸ਼ਰਮ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਪਹਿਨੋ।" ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦਰ ਸੀ, ਨੇ ਕੈਕਈ ਤੋਂ ਵਸਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਧੀਆ ਕੱਪੜੇ ਛੱਡ ਕੇ ਤਪਸਵੀ ਦਾ ਲਬਾਦਾ ਪਹਿਨ ਲਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਵਧੀਆ ਕੱਪੜੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਲਏ। ਸੀਤਾ, ਜੋ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਦੇਖ ਕੇ ਡਰ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਿਰਣੀ ਜਾਲ ਵੇਖਦੀ ਹੈ। ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੱਛਣ ਸੀ, ਨੇ ਕੈਕਈ ਤੋਂ ਕੁਸ਼ਾ-ਘਾਸ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਲਿਆ, ਨਜ਼ਰ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਸ਼ਰਮੀਂਦੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਧਰਮ ਨੂ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਪਤੀ-ਵਰਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਜੋ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ?"—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਜਾਣ, ਸੀਤਾ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਿਆ, ਗਲ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਉਥੇ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ, ਅਣਜਾਣ ਤੇ ਸ਼ਰਮੀਂਦੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਖੁਦ ਉਸ ਦੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜੇ 'ਤੇ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੀਤਾ 'ਤੇ ਵਧੀਆ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ, ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਕਿਹਾ, "ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਮਹਿਲਾ ਅਜਿਹੀ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਣੀ।" "ਤੁਸੀਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਇਕੱਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ; ਸਾਡੀ ਆਖ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।" "ਜੰਗਲ ਜਾਓ, ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸਾਥੀ ਬਣਾਕੇ; ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਿਲਾ ਤਪਸਵੀ ਵਾਂਗ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਨਹੀਂ।" "ਸਾਡੀ ਇਹ ਵਿਂਤੀ ਮੰਨੋ, ਪੁੱਤਰ: ਸੀਤਾ, ਜੋ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੇ; ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮਕ ਹੋ, ਹੁਣ ਖੁਦ ਰਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਨੇ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, 'ਤੇ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਨੇ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਲਿਆ, ਰਾਜਾ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਤੇ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਗਈ, ਕੈਕਈ, ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਬਦਨਾਮੀ; ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਕੇ, ਤੂੰ ਧਰਮ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕੀ।" "ਸੀਤਾ, ਜਿਹੜੀ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਰਹੀ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇ, ਰਾਣੀ ਜੀ; ਸੀਤਾ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਾਮ ਲਈ ਆਪਣਾ ਧਰਮਕ ਕੰਮ ਕਰੇ।