ਭਰਤ, ਜਿਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਸੁਖ-ਸਮਰਿੱਥੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਚਾਹੇਗਾ—ਜਿਵੇਂ ਮਦਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਜੇ ਰੂਹ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਮਦਰਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੈਕੇਈ, ਆਪਣੀ ਲਾਜ-ਸ਼ਰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਕਰੜੇ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਪਤੀ ਵਾਂਗ ਖੁਲੀਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ, "ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਤਨਾ ਭਾਰੀ ਕੰਮ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਦੁਖ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਅਯੋਗ ਮਹਿਲਾ, ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?" ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੈਕੇਈ ਹੋਰ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ, "ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਗਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਅਸਮੰਜ ਨੂੰ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਇਹ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, "ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ!" ਕਹਿ ਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ, ਪਰ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਫਿਰ, ਰਾਜ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮੰਤਰੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਿਧਾਰਥ ਸੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਆਦਰਿਤ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, "ਅਸਮੰਜ, ਜਦੋਂ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਖੇਡਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਸਰਯੂ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਬੁਰਾਈ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।" ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਰਾਜਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਅਸਮੰਜ ਨੂੰ ਜਾਂ ਸਾਨੂੰ ਚੁਣੋ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਡਰ ਕਿਉਂ?" ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਉਹ ਖੇਡਦਿਆਂ, ਸਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਜੇ ਅਚਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸਰਯੂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੋਈ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਰਥ 'ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੇ ਲਈ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ, "ਜੀਵਨ ਭਰ ਨਿਕਾਸੀ ਵਿੱਚ ਰਹੋ।" ਅਸਮੰਜ, ਕਸੀਆ ਅਤੇ ਟੋਕਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਾਪ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ। ਪਰ, ਰਾਜਾ ਸਗਰ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ। "ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?" ਸਿਧਾਰਥ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। "ਰਾਘਵ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ; ਉਸ ਲਈ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਇਤਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ 'ਤੇ ਦਾਗ।" "ਪਰ, ਰਾਣੀ ਜੀ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਰਾਘਵ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਵੇਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸੱਚ ਦੱਸੋ; ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਿਕਾਸੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।" "ਕਿਸੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਚਮਕ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ।" "ਹੁਣ, ਰਾਣੀ ਜੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਇਜ਼ਤ ਦੀ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।" ਸਿਧਾਰਥ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਦੁਖ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ, ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੀ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਕਰੜੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ; ਤੂੰ ਨਾ ਮੇਰੇ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਬੁਰਾ ਰਸਤਾ ਚੁਣ ਲਿਆ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਚਲਣ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਰਾਹ ਤੋਂ ਹਟ ਗਈ ਹੈ।" "ਅੱਜ ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਰਾਜ, ਸੁਖ, ਧਨ ਛੱਡ ਕੇ; ਤੂੰ ਅਤੇ ਭਰਤ, ਸਾਰੇ ਰਾਜ-ਵਾਸੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਰਾਜ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਿੰਨਾ ਚਾਹੋ।" ਅਬ, ਵਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸਤਾਈਸਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਆਈ। ਰਾਮ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਮਰਤਾ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਰਾਜਾ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਬ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ-ਭੋਜਨ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਾਥੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸਭ ਲਗਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।" "ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਧੀਆ ਹਾਥੀ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, enclosure 'ਤੇ ਮਨ ਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਦੀ ਰੱਸੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।" "ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਮਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਮੈਨੂੰ ਫੌਜ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਸਭ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਕੇਵਲ ਛਾਲਾ ਦੇ ਕਪੜੇ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿਓ।" "ਕਸੀਆ ਅਤੇ ਟੋਕਰੀ ਵੀ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਹੈ।" ਕੈਕੇਈ, ਲਾਜ-ਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਛਾਲਾ ਦੇ ਕਪੜੇ ਲੈ ਕੇ ਆਈ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਪਹਿਨੋ।" ਰਾਮ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵ-ਸ਼ੇਰ ਸੀ, ਕੈਕੇਈ ਤੋਂ ਛਾਲਾ ਦੇ ਕਪੜੇ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵਧੀਆ ਕਪੜੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਤਪਸਵੀ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਲਿਆ। ਉਥੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਵਧੀਆ ਕਪੜੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤਪਸਵੀ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਲਿਆ। ਸੀਤਾ, ਜੋ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਛਾਲਾ ਦੇ ਕਪੜੇ ਨੂੰ ਡਰ ਨਾਲ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਿਰਣੀ ਜਾਲ ਵੇਖਦੀ ਹੈ। ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ auspicious ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਨ, ਕੈਕੇਈ ਤੋਂ ਕੁਸ਼ਾ-ਘਾਸ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ, ਨਜ਼ਰ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮੀਂਦੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਸੂ ਆ ਗਏ, ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ ਅਤੇ ਪਤੀ-ਵਰਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਆਖਿਆ, "ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਾਧੂ ਛਾਲਾ ਦੇ ਕਪੜੇ ਕਿਵੇਂ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ?"—ਇਹ ਗੱਲ ਜਾਣੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤੇ ਸੀਤਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਇੱਕ ਛਾਲਾ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਗਲ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਗਈ, ਅਣਅਭਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮੀਂਦੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ। ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਤਾਜ ਸੀ, ਜਲਦੀ ਆਇਆ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਸੀਤਾ ਦੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਉੱਤੇ ਛਾਲਾ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੀਤਾ 'ਤੇ ਛਾਲਾ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਵੇਖ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਸੂ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਸਭ, ਰਾਮ ਦੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਕੇ, ਆਖਣ ਲੱਗੀਆਂ, "ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਉੱਚੀ ਘਰ ਦੀ ਲਾਡਲੀ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਣੀ।" "ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਜੰਗਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ; ਸਾਨੂੰ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦਾ ਸੁਖ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ!