ਜਦ ਰਾਮ ਦੇ ਵਨਵਾਸ ਦੀ ਗੱਲ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਕਈਕਈ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਤੀਰਥਾਂ 'ਚ ਯਜਨ ਕਰੇਗਾ, ਦਾਨ ਦੇਵੇਗਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲੇਗਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਵੇਗਾ। ਉਥੇ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਭਰਤ ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ, ਪਰ ਕਦੇ ਨਾ ਕਦੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮੁੜ ਮਿਲਣਗੀਆਂ। ਜਦ ਕਈਕਈ ਨੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਮ ਬਾਰੇ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਡਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸੁੱਕ ਗਿਆ, ਆਵਾਜ਼ ਕੰਪਣ ਲੱਗੀ। ਡਰੀ ਹੋਈ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਈਕਈ ਨੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਰਤ ਨੂੰ ਖਾਲੀ, ਸੁੰਨ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੱਦਿਰਾ ਵਿਚੋਂ ਨਸ਼ਾ ਲੰਘ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਕਈਕਈ ਨੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਠੋਰ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੀਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਇਹ ਭਾਰੀ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਲੈ ਲਿਆ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ? ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਕੰਮ ਚੁੱਕਿਆ, ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?" ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਕਹੇ ਗੁੱਸੇ ਭਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਕਈਕਈ ਹੋਰ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਈ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਸਗਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਅਸਮੰਜ ਨੂੰ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤੂੰ ਵੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕੱਢ ਦੇ।" ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਇਹ 'ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਵੇ' ਵਰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਈ, ਪਰ ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਸਮਝ ਨ ਆਈ। ਫਿਰ ਉਥੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਇੱਕ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮੰਤਰੀ, ਸਿੱਧਾਰਥ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਸੀ, ਨੇ ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਅਸਮੰਜ, ਜਦ ਉਹ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਖੇਡਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜਕੇ ਸਰਯੂ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਉਸਦੀ ਮੰਦਤਾ ਸੀ ਜਿਸ 'ਚ ਉਹ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।" ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਨਗਰਵਾਸੀ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਸਾਡਾ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰ, ਜਾਂ ਅਸਮੰਜ ਨੂੰ ਰੱਖ ਜਾਂ ਸਾਨੂੰ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਹਾਨੂੰ ਡਰ ਕਿਉਂ ਹੈ?" ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਉਹ ਸਾਡੀਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ, ਜਿਹੜੇ ਹਾਲੇ ਅਕਲੋਂ ਕੱਚੇ ਹਨ, ਖੇਡਣ ਵੇਲੇ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜਿਹੜਾ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਗ ਦਿਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਰਥ 'ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਜੀਵਨ ਭਰ ਲਈ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ, ਆਖਿਆ, "ਜਿੰਨਾ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹੇ।" ਅਸਮੰਜ ਫਾਵੜਾ ਤੇ ਟੋਕਰੀ ਲੈ ਕੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਇਹ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਰਘੁਕੁਲ ਰਾਮ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਦਾਗ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਐਸਾ ਹੀ ਰਾਮ ਦਾ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਪਰ, ਰਾਣੀ, ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਰਾਮ 'ਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਅੱਜ ਸੱਚ ਦੱਸ, ਫਿਰ ਰਾਮ ਜਰੂਰ ਨਿਕਾਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਇੰਦਰ ਦੀ ਕਿਰਣ ਨੂੰ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ। ਰਾਣੀ, ਹੁਣ ਰਾਮ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਬਸ ਕਰ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਸਿੱਧਾਰਥ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਥੱਕੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹਨ, ਸੁਣਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ। ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਭਲੇ ਦੀ ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਕਠੋਰ ਰਾਹ ਪਕੜ ਲਿਆ, ਤੇਰਾ ਆਚਰਨ ਚੰਗਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ।" "ਅੱਜ ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਰਾਜ, ਸੁਖ-ਸਮਪੱਤੀ ਛੱਡ ਕੇ। ਤੂੰ ਤੇ ਭਰਤ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਰਾਜ ਕਰ ਲਓ, ਜਿੰਨਾ ਚਾਹੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸੱਤੀਹਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਜਦ ਮੈਂ ਰਾਜ-ਵਿਭਵ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਾਥੀ ਜਾਂ ਸੈਨਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਵਧੀਆ ਹਾਥੀ ਦਾਨ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਫਿਰ ਰੱਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।" "ਇਸ ਲਈ, ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਰਾਜਨ, ਮੈਨੂੰ ਫੌਜ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵਾਪਸ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਲਿਆ ਦੇਵੋ। ਫਾਵੜਾ ਤੇ ਟੋਕਰੀ ਵੀ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਪੈਣਾ ਹੈ।" ਇਸ 'ਤੇ ਕਈਕਈ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਾਜ-ਸ਼ਰਮ ਭੁਲਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਇਹ ਪਹਿਨ ਲਓ।" ਮਹਾਪੁਰਖ ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਵਸਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਕਪੜੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਵਨਵਾਸੀ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਉਥੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਧੀਆ ਕਪੜੇ ਛੱਡ ਕੇ ਪਿਤਾ ਸਾਹਮਣੇ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ ਪਹਿਨ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕਪੜੇ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਡਰ ਨਾਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਡਰੀ ਹੋਈ ਹਿਰਣੀ ਜਾਲ ਵੇਖ ਕੇ ਹੱਥਕੰਬੀ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਜਿਸਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਮੰਗਲਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਨ, ਉਹ ਕਈਕਈ ਤੋਂ ਕੁਸ਼ਾ-ਘਾਸ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ ਨਜ਼ਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸ਼ਰਮਾਈ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਪਤੀ-ਵ੍ਰਤਾ ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਜੋ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਹ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਕਿਵੇਂ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ?" ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਸ ਕੰਮ 'ਚ ਅਣਜਾਣ ਸੀ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੂਰਝਾ ਜਾਂਦੀ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਟੁਕੜਾ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲਿਆ, ਗਲੇ 'ਚ ਪਾਇਆ ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਖੜੀ ਰਹਿ ਗਈ, ਲਜਜਿਤ ਤੇ ਅਣਭਿੱਜੀ ਹੋਈ ਜਨਕ ਕੁਮਾਰੀ।