ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਰਥੀ ਨੇ ਆਗਿਆ ਸੁਣੀ ਕਿ ਰਾਘਵ—ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ—ਦੇ ਨਾਲ ਨਗੀਆਂ, ਮਾਣਿਕਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰਾਂ ਫੌਜੀ ਦਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੈਨਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਤਿਆਰੀਆਂ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸੋਹਣੀਆਂ, ਚਤੁਰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਧਨੀਆਂ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਰੌਣਕ ਲਿਆਉਣ, ਉਹ ਵੀ ਸਜਾਏ ਜਾਣ। ਜਿਹੜੇ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਇੱਥੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੁੱਖ ਹਥਿਆਰ, ਨਗਰ ਵਾਸੀ, ਰਥ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵੀ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਣ। ਜਦ ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੋਣਗੇ, ਉਹ ਹਿਰਣ ਤੇ ਹਾਥੀ ਵਧ ਕੇ, ਜੰਗਲੀ ਮਧੁ ਪੀ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜ ਦੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ। ਰਾਜ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਅਨਾਜ ਜਾਂ ਖਜ਼ਾਨੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜੇ ਜਾਣ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਤੀਰਥਾਂ 'ਚ ਯਜਨ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਵਤਾਵੇਗਾ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭਰਤ ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲੇਗਾ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਫਿਰ ਪੂਰੇ ਹੋਣ। ਜਦ ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਬਾਰੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ, ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਡਰ ਆ ਗਿਆ, ਮੂੰਹ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਤੇ ਅਵਾਜ਼ ਰੁਕ ਗਈ। ਡਰੀ ਹੋਈ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੈਕੇਈ, ਰਾਜਾ ਵਲ ਮੁੜ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀ ਕਿ ਭਰਤ ਨੂੰ ਉਹ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਜੋ ਧਨ-ਸਮਪੱਤੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਨਸ਼ਾ ਚਲਾ ਜਾਵੇ। ਜਦ ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਲਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਇਹ ਤਿੱਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੀਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੈਨੂੰ ਤੂੰ ਇਸ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਹੇਠ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ, ਜਦ ਇਹ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ?" ਰਾਜੇ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੈਕੇਈ ਹੋਰ ਵੀ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਆ ਕੇ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਤੇਰੇ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਸਗਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤ ਅਸਮੰਜ ਨੂੰ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤੂੰ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕਰ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਲਾਜ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਾ ਆਈ। ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮੰਤਰੀ, ਸਿੱਧਾਰਥ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਸਨ, ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ, "ਅਸਮੰਜ, ਜਦ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਖੇਡਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਸਰਯੂ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਇਸੇ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਾ ਲੈਂਦਾ। ਲੋਕ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਆਖਿਆ, 'ਸਾਡਾ ਜਾਂ ਅਸਮੰਜ, ਦੋ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਚੁਣ।' ਰਾਜੇ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਕਿਸ ਗੱਲ ਦਾ ਡਰ ਹੈ?' ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਉਹ ਸਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਡਦਿਆਂ ਪਾਣੀ 'ਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।' ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਬੇਕਸੂਰ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਰਥ 'ਚ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਆਜੀਵਨ ਜੰਗਲ ਵਾਸਤੇ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਫਾਵੜੀ ਤੇ ਟੋਕਰੀ ਲੈ ਕੇ ਪਹਾੜਾਂ 'ਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸਗਰ ਨੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਗਿਆ ਨਹੀਂ।" ਸਿੱਧਾਰਥ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਸਾਨੂੰ ਰਾਘਵ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ—ਉਸ ਵਾਸਤੇ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਣਾ ਉੱਨਾ ਹੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਜਿੰਨਾ ਚੰਦ ਤੇ ਦਾਗ। ਮਾਤਾ, ਜੇਕਰ ਰਾਘਵ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਤੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਸੱਚ ਆਖ; ਫਿਰ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਾਸਤੇ ਜਾਵੇ। ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਧਰਮ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਕਿਰਣ ਵੀ ਖਤਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।" ਸਿੱਧਾਰਥ ਨੇ ਹੋਰ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ ਰਾਮ ਦੀ ਕismet ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਛੱਡ ਦੇ, ਤੇ ਆਪ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਤਾਣ ਤੋਂ ਬਚ।" ਇਹ ਸਿੱਧਾਰਥ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੁਖੀ ਤੇ ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਅਵਾਜ਼ 'ਚ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਭਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਕਠੋਰ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਹਿਤ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਮਾੜਾ ਰਾਹ ਫੜ ਲਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਰਾਜ, ਸੁਖ-ਸਮਪੱਤੀ ਛੱਡ ਕੇ; ਤੂੰ ਤੇ ਭਰਤ, ਸਾਰੇ ਰਾਜ-ਵਾਸੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਰਾਜ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਭੋਗੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸਤਾਈਵਾਂ ਸਰਗ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਜਦ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਦਾ ਅਨਾਜ ਖਾਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸਾਥ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ—ਜਦ ਮੈਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮੋਹ-ਮਮਤਾ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਫੌਜ ਨਾਲ ਕੀ ਲੋੜ? ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਉੱਤਮ ਹਾਥੀ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਰੱਸਸੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।" ਰਾਮ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਧਰਮਾਵਾਨ ਰਾਜਨ, ਮੈਨੂੰ ਫੌਜ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਸਭ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿਓ।" ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਜਦ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਲ ਜਾਵਾਂ, ਫਾਵੜੀ ਤੇ ਟੋਕਰੀ ਵੀ ਲਿਆਉ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ, ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਾਜ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਪਹਿਨ ਲਵੋ।" ਉਹ ਮਨੁੱਖ-ਸ਼ੇਰ, ਰਾਮ, ਕੈਕੇਈ ਤੋਂ ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਸੋਹਣਾ ਵਸਤ੍ਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਵਨਵਾਸੀ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜ-ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੇ ਵਨਵਾਸ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਿਰਲੇਪ, ਧੀਰਜ ਭਰੇ ਚਰਨ, ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।