ਇਸ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਥੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਣੀ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਕੋਈ ਘਬਰਾਹਟ ਜਾਂ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਰੰਗਤ ਵਿਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਵ ਆਇਆ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਛੱਤੀ ਸਰਗਾ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਗहरे ਆਹ ਭਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਹੇ ਰਥਵਾਹਕ, ਫੌਜ ਨੂੰ, ਜੋ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਹੈ, ਜਲਦੀ ਤਿਆਰ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਘਵ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇ ਸਕੇ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਧਨਵਾਨ ਵਪਾਰੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸਜਾ ਦੇਣ। ਉਹ ਲੋਕ, ਜੋ ਉਸ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਮ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰੱਖੋ।" "ਮੁੱਖ ਹਥਿਆਰ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਲੋਕ, ਰਥ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਕਕੁਤਸਥ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਹਿਰਨ ਤੇ ਹਾਥੀ ਮਾਰੇਗਾ, ਜੰਗਲੀ ਸ਼ਹਦ ਪੀਏਗਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰਿਆ ਵੇਖੇਗਾ, ਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਆਏਗੀ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਜੋ ਵੀ ਅਨਾਜ ਜਾਂ ਖਜਾਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ। ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਯਜਨ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਅਤੇ ਰਿਸੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹੇਗਾ।" "ਮਹਾਬਲੀ ਭਰਤ ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ; ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ ਮੁੜ ਪੂਰੀ ਹੋਣ।" ਕੈਕੇਈ ਜਦ ਕਕੁਤਸਥ ਬਾਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਡਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਿੰਤਿਤ ਅਤੇ ਡਰੀ ਹੋਈ ਕੈਕੇਈ, ਸੁੱਕੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: "ਭਰਤ ਨੂੰ ਉਹ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਜੋ ਧਨ-ਵਿਹੂਣ, ਖਾਲੀ ਅਤੇ ਰਸ-ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਾਬ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੂਹ ਨਹੀਂ।" ਕੈਕੇਈ, ਸ਼ਰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਹ ਕਠੋਰ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚੌੜੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: "ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਵੱਢ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਢੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ? ਅਯੋਗ ਰਾਣੀ, ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ, ਜਦ ਇਹ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ?" ਇਹ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੈਕੇਈ ਹੋਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ: "ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਗਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤ ਅਸਮੰਜਾ ਨੂੰ ਨਿਕਾਲ ਦਿਤਾ ਸੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਕਾਲੋ।" 'ਸ਼ਰਮ ਕਰ' ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰੀ, ਸਿੱਧਾਰਥ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਸੀ, ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ: "ਅਸਮੰਜਾ, ਜਦ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਖੇਡਦਾ ਸੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ, ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ।" ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਲੋਕ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ: 'ਅਸਮੰਜਾ ਜਾਂ ਅਸੀਂ, ਇੱਕ ਚੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ।' "ਤਦ ਰਾਜਾ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, 'ਇਹ ਡਰ ਕਿਉਂ?' ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ: 'ਉਹ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਜੋ ਅਜੇ ਅਸਥਿਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸਰਯੂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦਾ।' ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਗ ਦਿਤਾ।" "ਉਸ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਰਥ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਕੇ, ਜੀਵਨ ਭਰ ਲਈ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ: 'ਜੀਵਨ ਭਰ ਨਿਕਾਸਤ ਰਹੇ।' ਫਾਵੜਾ ਤੇ ਟੋکرਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਸਗਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਧਰਮੀ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਕਾਸਤ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਤਿਆਗਿਆ ਨਹੀਂ; ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਰਾਘਵ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨੁਕਸ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ; ਉਸ ਲਈ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਣਾ ਉਤਨਾ ਹੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਚੰਦ 'ਤੇ ਦਾਗ।" "ਪਰ, ਹੇ ਰਾਣੀ, ਜੇ ਤੂੰ ਰਾਘਵ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨੁਕਸ ਵੇਖਦੀ ਹੈਂ, ਅੱਜ ਸੱਚ ਕਹਿ ਦੇ; ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਿਕਾਸਤ ਕਰ ਦਿੰਦੇ।" "ਕਿਸੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਇੰਦਰ ਦੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ।" "ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਰਾਣੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਤੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਾ।" ਸਿੱਧਾਰਥ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਥਕ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ: "ਤੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਹੀ ਭਲੇ ਲਈ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਕਠੋਰ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ; ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ। ਤੂੰ ਕਠੋਰ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚੱਲ ਪਈ ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਵਿਵਹਾਰ ਚੰਗਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਅੱਜ ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਰਾਜ, ਆਰਾਮ, ਅਤੇ ਧਨ ਛੱਡ ਕੇ; ਤੂੰ ਅਤੇ ਭਰਤ, ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਰਾਜ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ, ਭੋਗੋ।" ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਸਤਾਈ ਸਰਗਾ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਫਿਰ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਬੜੀ ਨਮਰਤਾ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਖੁਰਾਕ 'ਤੇ ਰਹਿਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਾਥ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਲਗਾਵ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।" "ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ, ਵਧੀਆ ਹਾਥੀ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, enclosure (ਬੰਨ੍ਹ) 'ਤੇ ਮਨ ਲਾ ਲੈਂਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਰੱਸੇ ਦੀ ਲਗਾਮ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜਦ ਉਹ ਹਾਥੀ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਹੈ?" "ਤਾਂ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਨੂੰ ਫੌਜ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਜਾ? ਮੈਂ ਸਭ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਕੇਵਲ ਛਾਲ ਦੀ ਵਸਤ੍ਰ ਲਿਆ ਕੇ ਦੇਵੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ, ਰਾਣੀ, ਮੰਤਰੀ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ, ਦੁਖ, ਅਤੇ ਵਚਨ-ਪਾਲਨ ਦੀ ਘੜੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਆਪਣਾ ਲਗਾਵ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਵਸਤੁਆਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਵਿਵੇਕ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।