ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਕਹਿਆ, “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਕਰੋ; ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਜੋ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਨੋ। ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰੋ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਬਣੋ। ਪਾਪੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਕਸਾਹਟ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਰਗੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਲਕ ਹਨ, ਨੂੰ ਅਧਰਮ ਵੱਲ ਨਾ ਮੋੜੋ। ਤੁਹਾਡਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਤੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਕਮਲ ਨੈਨੀ, ਕਦੇ ਵੀ ਝੂਠੀ ਕসম ਨਹੀਂ ਤੋੜੇਗਾ, ਹੇ ਰਾਣੀ। ਰਾਮ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਦਾਨੀ, ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਰਾਜਤਿਲਕ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਣੀ, ਜੇ ਰਾਮ ਰਾਜਾ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੋਸ਼ ਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਰਾਘਵ ਹੀ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਘਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਇਸ ਮਹਾਨ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।” ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਨਰਮ ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਦੋਵਾਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬੋਲ ਕਹਿ ਕੇ, ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਫਿਰ ਉਤੇਜਿਤ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਰਾਣੀ ਨਾਂ ਤਾਂ ਘਬਰਾਈ, ਨਾਂ ਹੀ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਰੰਗ ਬਦਲਿਆ। ਹੁਣ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਛੱਤੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ੀ, ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਰੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀਆਂ ਆਹਾਂ ਨਾਲ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਰਥਵਾਨ, ਫੌਜ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਾਣਿਕਿਆਂ ਤੇ ਚਾਰਾਂ ਵਰਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੁਰੰਤ ਤਿਆਰ ਕਰੋ ਕਿ ਉਹ ਰਾਘਵ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਵੇ। ਸੁੰਦਰੀਆਂ, ਚਤੁਰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਵਪਾਰੀ, ਇਹ ਸਭ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੀ ਵਧੀਆ ਤਰਤੀਬ ਵਾਲੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸਜਾਏਂ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਇਥੇ ਹੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੋ। ਮੁੱਖ ਹਥਿਆਰ, ਨਗਰੀ ਦੇ ਲੋਕ, ਰਥ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਨਿਪੁੰਨ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵੀ ਕਕੁਤਸਥ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲਣ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣ ਤੇ ਹਾਥੀ ਮਾਰ ਕੇ, ਜੰਗਲੀ ਸ਼ਹਦ ਪੀ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਜਿੰਨਾ ਅਨਾਜ ਜਾਂ ਧਨ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਵੇ ਜਦ ਉਹ ਇਕੱਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ। ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਯਗ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹੇਗਾ। ਮਹਾਬਲੀ ਭਰਤ ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੁਪਨੇ ਫਿਰ ਪੂਰੇ ਹੋਣ।” ਜਦ ਕਈਕਈ ਨੇ ਕਕੁਤਸਥ ਬਾਰੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਡਰ ਗਈ, ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸੁੱਕ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਰੁਕ ਗਈ। ਡਰੀ ਹੋਈ ਤੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਸੁੱਕੇਪਣ ਨਾਲ, ਕਈਕਈ ਰਾਜੇ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਆਖਦੀ ਹੈ, “ਭਰਤ ਉਹ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹੇਗਾ ਜੋ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਸੁੱਖ-ਸੁਵਿਧਾ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਾਬ ਵਿਚੋਂ ਨਸ਼ਾ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ।” ਜਦ ਕਈਕਈ ਨੇ ਲਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਇਹ ਤਿੱਖੇ ਬਚਨ ਕਹੇ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ, ਉਸਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਭਾਰੀ ਜੋਖਮ ਪਾ ਕੇ, ਹੁਣ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਅਯੋਗ ਰਮਣੀ, ਜਦ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?” ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਈਕਈ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਵੱਧ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ, “ਤੇਰੇ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਗਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤ ਅਸਮੰਜ ਨੂੰ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਜਾਵੇ।” ਜਦ ਇਹ ‘ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਵੇ!’ ਕਹਿ ਕੇ ਕਈਕਈ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਤਦ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ; ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਜ ਆਈ, ਪਰ ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮੰਤਰੀ, ਸਿੱਧਾਰਥ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਮਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਅਸਮੰਜ, ਜਦ ਉਹ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਸਰਯੂ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨਿਕਰਸ਼ਤਾ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਨਗਰਵਾਸੀ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਆਏ: ‘ਹੇ ਰਾਜਾ, ਅਸੀਂ ਜਾਂ ਅਸਮੰਜ, ਦੋ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚੁਣ।’ ਤਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ‘ਤੁਹਾਨੂੰ ਡਰ ਕਿਉਂ ਹੈ?’ ਤਾਂ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘ਜਦ ਉਹ ਖੇਡਦਾ, ਸਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਜੇ ਅਕਲ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਹਨ, ਸਰਯੂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।’ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਰਥ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਜੀਵਨ ਭਰ ਲਈ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ‘ਜਿੰਦਗੀ ਭਰ ਜਲਾਵਤਨੀ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।’ ਉਹ ਫਾਵੜੀ ਤੇ ਟੋਕਰੀ ਲੈ ਕੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦਾ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ, ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ? ਸਾਨੂੰ ਰਾਘਵ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਉੱਤੇ ਦਾਗ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਐਵੇਂ ਹੀ ਉਸਦਾ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਰਾਣੀ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਰਾਘਵ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਵੇਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸੋ; ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਰਾਮ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਇੰਦਰ ਦੀ ਕਿਰਣ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ। ਹੁਣ ਬਸ, ਹੇ ਰਾਣੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਛੱਡੋ; ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ।" ਸਿੱਧਾਰਥ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਬੋਲ ਨਾਲ, ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ...