ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਵਰਤਾਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਵਰਤਾਨੇ ਦੀ ਬਦੌਲਤ, ਉਹ ਹਰ ਜੀਵ—ਜਾਣਵਰਾਂ ਸਮੇਤ—ਦੀ ਬੋਲੀ ਸਮਝਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੰਜੇ 'ਜ੍ਰੰਭਾ' ਉੱਤੇ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਹੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਅਤੇ ਮਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖੀ, "ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਹੱਸ ਰਹੇ ਹੋ?" ਰਾਜਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਰਾਣੀ, ਜੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਸਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਪਰ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਫਿਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਚਾਹੇ ਤੁਸੀਂ ਜੀਵੋ ਜਾਂ ਮਰੋ, ਮੈਨੂੰ ਝੂਠ ਨਾ ਦੱਸੋ, ਸੱਚ ਦੱਸੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ, ਕੇਕਯ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਉਸ ਵਰਤਾਨੇ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਵਰਤਾਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਦੇ ਨਾ ਬੋਲੋ, ਚਾਹੇ ਮੌਤ ਜਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋਵੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਕਬੀਰ ਵਾਂਗ ਜੀਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, "ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ, ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਝੂਠੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ।" ਤੇ, ਇੱਕ ਆਮ ਕਹਾਵਤ ਸੱਚ ਲੱਗਦੀ ਹੈ: "ਪੁਰਖ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਤੇ ਨਾਰੀ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੀ ਹੈ।" ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਕਰੋ; ਰਾਜਾ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨੋ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰੋ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਸਰਾ ਬਣੋ। ਪਾਪੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉਕਸਾਏ ਨਾ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ—ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈ—ਨੂੰ ਅਧਰਮ ਵੱਲ ਨਾ ਲੈ ਜਾਓ। ਤੁਹਾਡਾ ਪਤੀ, ਨਿਰਪਾਪ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਕਦੇ ਝੂਠੀ ਪ੍ਰਤੀਗਿਆ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਵੇਗਾ।" "ਰਾਮ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਦਿਆਲੂ, ਨਿਪੁੰਨ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਨ ਦਿਓ। ਜੇ ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਦਾਗ ਲੱਗ ਜਾਵੇਗਾ। ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦਿਓ; ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।" ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ, ਹਲਕੇ ਤੇ ਕੜੇ ਦੋਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਉਤਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਰਾਣੀ ਨਾ ਤੋ ਘਬਰਾਈ, ਨਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਈ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਕੋਈ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਖਸ਼ਵਾਕੁ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂਆਂ ਤੇ ਡੂੰਘੀਆਂ ਆਹਾਂ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਥੀ, ਫੌਜ, ਜੋਹਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਚਾਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਜਲਦੀ ਤਿਆਰ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਵੇ।" "ਜੋ ਨਾਰੀ ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਬੋਲਣ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਵਪਾਰੀ ਧਨਵਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸਜਾ ਦੇਣ।" "ਜੋ ਉਸਦੇ ਆਸਰੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਇਥੇ ਹੀ ਲਗਾ ਦਿਓ।" "ਮੁੱਖ ਹਥਿਆਰ, ਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕ, ਰਥ ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਇਹ ਸਭ ਕਕੁਤਸਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਵਣ।" "ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਿਰਨ ਤੇ ਹਾਥੀ ਮਾਰੇਗਾ, ਜੰਗਲੀ ਸ਼ਹਿਦ ਪੀਵੇਗਾ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਵੇਖੇਗਾ, ਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।" "ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਜੋ ਵੀ ਧਾਨ ਜਾਂ ਖਜਾਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਵੇ ਜਦ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।" "ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਯਜਨ ਕਰੇਗਾ, ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਦੇਵੇਗਾ, ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲੇਗਾ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹੇਗਾ।" "ਮਹਾਬਲੀ ਭਰਤ ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ; ਤੇ ਇਲਾਸ਼ਤ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮੁੜ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ।" ਜਦ ਕਈਕਈ ਨੇ ਕਕੁਤਸਥ ਬਾਰੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਡਰ ਲੱਗ ਗਿਆ; ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਰੁਕ ਗਈ। ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ, ਸੁੱਕੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਕਈਕਈ ਨੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਭਰਤ ਨੂੰ ਉਹ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਜੋ ਧਨ-ਹੀਣ, ਖਾਲੀ ਤੇ ਸੁਆਦ-ਹੀਣ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਰੂਹ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ।" ਜਦ ਕਈਕਈ ਨੇ ਲਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਇਹ ਕੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖੁੱਲੀਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਭਾਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੇ ਕੇ, ਕਿਉਂ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ? ਅਯੋਗ ਨਾਰੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?" ਇਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਈਕਈ, ਹੋਰ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸਗਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਸਮੰਜਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਵੀ ਜਾਵੇ।" ਇਸ 'ਸ਼ਰਮ ਕਰ' ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਤੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ; ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਈ, ਪਰ ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਨਾ ਆਈ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮੰਤਰੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਿਧਾਰਥ ਸੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਵੱਡਾ ਆਦਰਯੋਗ ਸੀ, ਨੇ ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਅਸਮੰਜਾ, ਜਦ ਉਹ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਖੇਡਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਇਸ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।" ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਅਸਮੰਜਾ ਜਾਂ ਅਸੀਂ—ਇੱਕ ਚੁਣੋ।" ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਡਰ ਕਿਉਂ?" ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਖੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਛੱਤੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸ੍ਰਵਣ ਕਰੋ।