ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਸੋਚੋ, ਜੇ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅੰਬ ਦਾ ਦਰਖ਼ਤ ਕੱਟ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਕੀ ਉਹ ਫਿਰ ਨੀਮ ਦੇ ਪੇੜ ਨੂੰ ਪਾਲੇਗਾ? ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਨੀਮ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਵੀ ਸਿੰਚੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਮਿੱਠਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਤੇਰੀ ਜੜ੍ਹ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਕਹਾਣੀ ਚੱਲਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਨੀਮ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਤੋਂ ਕਦੇ ਸ਼ਹਦ ਨਹੀਂ ਟਪਕਦਾ। ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮਾੜੀ ਸੁਭਾਉ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਦਇਆਲੂ ਨੇ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਵਰ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ, ਇਨਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੱਕ, ਬੋਲੀ ਸਮਝਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਜ੍ਰੰਭਾ ਦੇ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅਜੀਬ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਹੱਸ ਪਿਆ। ਉਥੇ ਤੇਰੀ ਮਾਂ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, ‘ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਹੱਸਦੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।’ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ‘ਰਾਣੀਏ, ਜੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਹੱਸਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।’ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਫਿਰ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, ‘ਤੁਸੀਂ ਜੀਉਂ ਜਾਂ ਮਰੋ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲੋ, ਸੱਚ ਦੱਸੋ।’ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੇਕਯ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਵਰ ਬਾਰੇ ਸੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, ‘ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਦੱਸ, ਭਾਵੇਂ ਮੌਤ ਆ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ।’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਬੇਰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੂੰ ਵੀ, ਮੰਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ, ਭਟਕਣਾ ਕਰ ਕੇ, ਝੂਠੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਮੰਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲੀ। ਇੱਥੇ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਲੋਕ-ਕਥਨ ਸੱਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਰਦ ਆਪਣੇ ਪਿਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਪਾਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਐਸਾ ਨਾ ਕਰ, ਰਾਜਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਲੈ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਬਣ। ਪਾਪੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ‘ਤੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਅਧਰਮ ਵੱਲ ਨਾ ਧੱਕ। ਤੇਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪਤੀ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਕਦੇ ਵੀ ਝੂਠਾ ਵਾਅਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਹੇ ਰਾਣੀ। ਰਾਮ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਦਾਨੀ, ਨਿਪੁੰਨ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਰਾਜਾ ਬਣਨ ਦੇ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਜੇ ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਨਿੰਦਾ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ, ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਘਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਇਸ ਮਹਾਨ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਨਰਮ ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਫਿਰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਵਾਇਆ। ਪਰ ਰਾਣੀ ਨਾਂ ਤਾਂ ਹਿਲੀ, ਨਾਂ ਹੀ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਰੰਗ ਬਦਲਿਆ, ਨਾਂ ਹੀ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਦਿਖੀ। ਹੁਣ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਛੱਤੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਇੱਥੇ, ਇക്ഷਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਦੇ ਬੋਝ ਹੇਠ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਹੰਝੂਆਂ ਤੇ ਡੂੰਘੀਆਂ ਆਹਾਂ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਹੇ ਰਥੀਏ! ਫੌਜ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਰੋਂ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਲਸ਼ਕਰ ਸਮੇਤ, ਤਿਆਰ ਕਰ ਕਿ ਉਹ ਰਾਘਵ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਵੇ। ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਚੁਸਤ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਵਪਾਰੀ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੀ ਲਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਸੋਭਾ ਦੇਣ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ ਜਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ‘ਚ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਰੱਖ। ਸਾਰੇ ਅਸਲੇ, ਨਗਰ-ਵਾਸੀ, ਰਥ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜੋ ਮਾਹਰ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਕਕੁਤਸਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਵਣ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣ ਤੇ ਹਾਥੀ ਮਾਰ ਕੇ, ਜੰਗਲੀ ਸ਼ਹਦ ਪੀ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਯਾਦ ਕਰੇਗਾ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਜਿੰਨਾ ਅਨਾਜ ਜਾਂ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਵੇ ਜਦ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ‘ਚ ਯਜਨ ਕਰ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਜੀਵੇਗਾ। ਤੇ ਭਾਰਤ, ਜੋ ਬਾਹੁ-ਬਲੀ ਹੈ, ਆਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ; ਤੇ ਇਲਾਸ਼ਕ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਫਿਰ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ। ਜਦ ਕਈਕਈ ਨੇ ਕਕੁਤਸਥ (ਰਾਮ) ਬਾਰੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਡਰ ਗਈ, ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਰੰਗ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਕੰਬਣ ਲੱਗੀ। ਡਰੀ ਹੋਈ ਤੇ ਚਿਹਰਾ ਸੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਈਕਈ ਰਾਜੇ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, ‘ਭਾਰਤ, ਜਿਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੌਲਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਖਾਲੀ ਤੇ ਸੁੱਖਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਦਿਰਾ ਤੋਂ ਨਸ਼ਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹੇਗਾ।’ ਜਦ ਕਈਕਈ ਨੇ ਲਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਇਹ ਤਿੱਖੇ ਬੋਲ ਆਖੇ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੀਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ‘ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਦੁੱਖ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈਂ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੋਝ ਢੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਅਨਾਚਾਰੀ, ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ, ਜਦ ਇਹ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ?’ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਈਕਈ ਹੋਰ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, ‘ਤੇਰੇ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸਗਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਅਸਮੰਜ ਨੂੰ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ (ਰਾਮ) ਵੀ ਜਾਵੇ।’ ਐਸਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਲਾਜ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸ਼ਰਮ ਆਈ, ਪਰ ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਮਝ ਨਾ ਆਈ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮੰਤਰੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸਿੱਧਾਰਥ ਸੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਮਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਆਖੀਆਂ।