ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਾਧੂ, ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਸੁਵਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੀ ਮੁਰਾਦ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਆਸ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਗੇ, ਜੋ ਅਣਮਾਪ ਸ਼ੌਰਿਆ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ, ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਗੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਣਗੇ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਸਮੇਤ, ਖੁਦ ਜਾਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਦੱਸੀ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਕੇ, ਰਥਚਾਲਕ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਰਬਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਾਤਮਾ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਰੋਮਪਾਦ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰੋਮਪਾਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਖਾਸ ਆਦਰ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਾ ਰੋਮਪਾਦ ਨੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਬੜੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਮਾਮਲਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਦੇ ਬੰਧਨ ਪੱਕੇ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਉਥੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਰਹੇ। ਸੱਤ-ਅੱਠ ਦਿਨ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੂਜੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੇਰੀ ਧੀ ਸ਼ਾਂਤਾ ਇਥੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਹੈ।" "ਉਸਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਭੇਜ ਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ।" ਦੂਜੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਜਾ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਦੇ ਹੋ।" ਰਾਜੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਚਲੇ ਗਏ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਦਸ਼ਰਥ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਰੋਮਪਾਦ ਦੋਵਾਂ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਦੂਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਛਿੜਕਾਅ ਅਤੇ ਸਫਾਈ ਹੋਈ, ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਦ ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਝੂਮ ਉਠੇ। ਰਾਜੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਨਗਾੜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਲਿਆ। ਸਾਰੇ ਨਗਰ ਵਾਸੀ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਰਾਜਾ ਨੇ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਵਾਈ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਰਾਣੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਓਹ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰਾਜੇ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕੁਝ ਦਿਨ ਉੱਥੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹੀ। ਹੁਣ, ਸੁਣੋ ਮਹਾਨ ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦੇ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ। ਕਈ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਇਕ ਸੁਹਾਵਣੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਵਸੰਤ ਆਇਆ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਯਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਵਾਧੂ ਲਈ ਯਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਦੇ ਹੋ," ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰਵਾਓ ਅਤੇ ਘੋੜਾ ਛੱਡੋ।" "ਸਰਯੂ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਯਜਨ ਸਥਲ ਬਣਾਓ।" ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। "ਸੁਮੰਤ੍ਰ! ਜਲਦੀ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਯਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵੈਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਿਆ: ਸੁਯਜ੍ਯ, ਵਾਮਦੇਵ, ਜਾਬਾਲੀ, ਕਸ਼੍ਯਪ।" "ਤੇ ਸਾਡੇ ਕੁਲ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ।" ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਚੁਸਤ ਸੀ, ਤੁਰੰਤ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਿਆਏ। ਤਦ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਨਰਮ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, "ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਲੋੜ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ।" "ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਖਾਤਰ ਮੈਂ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਘੋੜਾ-ਯਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।" "ਮੁਨਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, "ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਗੱਲ!" ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਰਿਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨੂੰ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੁਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਣਮਾਪ ਸ਼ੌਰਿਆ ਵਾਲੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਠੀ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਯਜਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਜਲਦੀ ਕਰਵਾਓ। ਘੋੜਾ, ਯੋਗ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਆਚਾਰਿਆ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ, ਛੱਡਿਆ ਜਾਵੇ।" "ਸਰਯੂ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਯਜਨ ਸਥਲ ਬਣਾਓ; ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਕਰਮ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਣ।" "ਇਹ ਯਜਨ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹਰ ਰਾਜੇ ਵਲੋਂ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਉੱਤਮ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।" "ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਰਾਖਸ਼ਸ ਤੋਟੀਆਂ ਲੱਭਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਯਜਨ ਅਣੁਸਾਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ, ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਤਿਆਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਯਜਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।