ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਐਸੀ ਗੱਜਦਾਰ ਤੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਉਸਦੇ ਮਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਬਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਰਾਣੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ—ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਭੀ। ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਰਾਣੀ, ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁਖਦਾਈ ਕੰਮ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਤੀ-ਹੰਤਾ ਤੇ ਆਖਿਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।" "ਤੇਰੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਅਜੈਯ ਹੈ, ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗਾ ਅਡੰਭ ਹੈ। ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੇ ਸੁਖ-ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਨਾ ਸਮਝ; ਪਤੀਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ, ਲੱਖਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਰਨ ਤੇ ਰਾਜ ਵੰਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਇੱਛਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਹੱਕ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।" "ਚਲ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਰਾਜ ਕਰੇ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਬਣੇ; ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਚੱਲਾਂਗੇ। ਕੋਈ ਭ੍ਰਾਮਣ ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰਹੇ; ਅੱਜ ਤੂੰ ਧਰਮ-ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰਨ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਾਂਗੇ, ਜਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਬੰਧੀਆਂ, ਭ੍ਰਾਮਣਾਂ ਤੇ ਸਤਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਰਾਣੀ, ਤੈਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇਗੀ, ਜਦ ਤੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਨਿੰਦਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਹਾਂ ਕਿ ਧਰਤੀ ਤੁਰੰਤ ਫਟ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਤੇਰੀ ਵਾਂਗ ਹੋਵੇ। ਮਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਦਹਿਸਤ-ਭਰੇ ਸ਼ਾਪਾਂ ਦੇ ਦੰਡ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ, ਜੋ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਨਵਾਸ ਭੇਜਣ 'ਤੇ ਡਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਕੌਣ, ਮੀਂਹ ਦੇ ਪੈੜ ਨਾਲ ਆਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ, ਨੀਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਪਾਲੇਗਾ? ਚਾਹੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰੀ ਜਾਵੇ, ਨੀਮ ਮਿੱਠਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਤੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਨੀਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਦ ਨਹੀਂ ਵਗਦਾ।" "ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣੇ ਸੁਣੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਦੁਰਚਾਰੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ; ਕਿਸੇ ਦਾਤਾ ਨੇ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਵਰ ਤੋਂ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ—ਜਾਣਵਰਾਂ ਸਮੇਤ—ਦੀ ਬੋਲੀ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।" "ਇਕ ਵਾਰ, ਜੰਭਾ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਈ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੱਸੇ। ਉੱਥੇ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਹੱਸੇ?'" "ਰਾਜਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਰਾਣੀ, ਜੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਹੱਸਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।'" "ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਮੁੜ ਆਖਿਆ, 'ਜੀਉਂ ਜਾਂ ਮਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਝੂਠ ਨਾ ਕਹੋ, ਦੱਸੋ।'" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੇਕਯ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਉਸ ਵਰ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।" "ਫਿਰ, ਵਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਵਾਲਾ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਗੱਲ ਨਾ ਦੱਸੋ, ਚਾਹੇ ਮੌਤ ਜਾਂ ਨਾਸ ਆਵੇ।'" "ਉਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਭਵਨ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਕਬੀਰ ਵਰਗਾ ਜੀਵਨ ਵਿਅਤਿਤ ਕੀਤਾ।" "ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੂੰ ਵੀ, ਮੋਹ ਵਿੱਚ, ਮੰਦ-ਮਾਰਗ ਤੇ ਚਲ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਝੂਠੇ ਦ੍ਰਿੜ-ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ।" "ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਲੋਕ-ਕਥਨ ਸੱਚਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ: 'ਪੁਰਖ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ, ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਕਰਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।'" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਕਰ; ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ। ਇਥੇ ਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਮੰਨ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।" "ਪਾਪੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉਕਸਾਏ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ—ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਮ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਲਕ—ਨੂੰ ਅਧਰਮ ਵੱਲ ਨਾ ਲੈ ਜਾ।" "ਤੇਰਾ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਪਤੀ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਕਮਲ-ਨੈਣੀ, ਝੂਠੀ ਪ੍ਰਤਿਜ਼ਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਰਾਣੀ।" "ਰਾਮ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਦਾਨੀ, ਕੁਸ਼ਲ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਅਭਿ-ਸ਼ੇਕ ਕਰਵਾਓ।" "ਰਾਣੀ, ਜੇ ਰਾਮ ਵਨਵਾਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਨਿੰਦ ਆਵੇਗੀ।" "ਰਾਘਵ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ; ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਰਾਘਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।" ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ, ਕਦੇ ਮ੍ਰਿਦੁ ਤੇ ਕਦੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਰਾਜ-ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਝੰਝੋੜਾ। ਪਰ ਰਾਣੀ ਕਈਕਈ ਨਾ ਤਾਂ ਘਬਰਾਈ, ਨਾ ਹੀ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਕੋਈ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਖ੍ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਦੇ ਬੋਝ ਹੇਠ ਪੀੜ੍ਹਤ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂ ਤੇ ਡੂੰਘੀਆਂ ਆਹਾਂ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗਾ: "ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਨਾਲ ਚਾਰਾਂ ਫੌਜੀ ਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਫੌਜ ਜਲਦੀ ਤਿਆਰ ਕਰ।" "ਜੋ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਜੀਵਨ ਯਾਪਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਵਧੀਆ ਬੋਲੀਆਂ ਬੋਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਧਨਵਾਨ ਵਪਾਰੀ, ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੀ ਵਿਧੀ-ਵਤ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸਜਾਓ।" "ਜੋ ਉਸ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਹਾਰ ਦੇ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ।" "ਮੁੱਖ ਹਥਿਆਰ, ਨਗਰ-ਵਾਸੀ, ਰਥ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਹਿਰਤ ਹੰਟਰ—all Kakutstha ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣ।" "ਹਿਰਨ ਤੇ ਹਾਥੀ ਮਾਰਦੇ, ਜੰਗਲੀ ਸ਼ਹਿਦ ਪੀਂਦੇ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰਿਆ ਵੇਖਦੇ, ਉਹ ਰਾਜ ਦੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜ-ਭਵਨ 'ਚ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਰਾਣੀ ਅਡੋਲ ਰਹੀ। ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਦੀ ਲਾਜ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਰਾਮ ਦੇ ਵਨਵਾਸ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀਰਾਨੀ ਤੇ ਦੁਖ ਸੀ।