ਜਦੋਂ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ, ਸਭ ਰਾਣੀਆਂ ਰੋ ਪਈਆਂ, ਪਰ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕੈਕਈ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਕੋਈ ਅਫ਼ਸੋਸ ਨਾ ਸੀ। ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਵੀ ਰੋਦੇ ਹੋਏ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਿਛੋੜੇ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਹੁਣ, ਸੁਣੋ ਪੈਂਤੀਵਾਂ ਸਰਗਾ। ਅਚਾਨਕ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਹਿਲਾਇਆ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਹੰਝੂ ਭਰੇ ਸਾਹ ਲਏ, ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਹਥੇਲੀ ਵਿੱਚ ਮਲਿਆ ਅਤੇ ਦੰਦ ਪੀਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਮ ਰੰਗ ਤੋਂ ਹਟ ਗਈਆਂ। ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਬੜੀ ਬੇਚੈਨੀ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਰਾਜੇ ਦੀ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਚੁਭਦੇ ਸਨ, ਕੈਕਈ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਬੋਲ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ, ਅਣਮਿਲੇ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕੈਕਈ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਭ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਛੇਦ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਿਸ ਲਈ ਤੂੰ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ—ਉਹ ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਚਲ। ਰਾਣੀ, ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਤੀ-ਘਾਤਕ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਅਜੈਯ ਹੈ, ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਮਹਾਂਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਉਪਕਾਰਕ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਨਾ ਸਮਝ; ਕਿਉਂਕਿ ਪਤੀਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸੌ ਲੱਖ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜ ਉਮਰ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਵੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈਂ ਕਿ ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਹੱਕ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਚਲੋ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਰਾਜ ਕਰੇ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਾਸ਼ਕ ਬਣੇ; ਪਰ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਰਾਮਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਨਾ ਵੱਸੇ; ਅੱਜ ਤੂੰ ਐਸਾ ਅਧਰਮ ਕਰਨ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈਂ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਰਾਮਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਾਂਗੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਸੱਜਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਰਾਣੀ, ਤੈਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਵਿੱਚ ਕੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇਗੀ, ਜਦ ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਨਿੰਦਾ-ਜੋਗ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ? ਇਹ ਵੀ ਤਾਜ਼ੁਬ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਤੁਰੰਤ ਨਹੀਂ ਫਟਦੀ, ਜਦ ਕੋਈ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਆਚਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਿਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਭਿਆਨਕ, ਜਲਦਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਾਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਛੜੀਆਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ, ਜੋ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੇਜਣ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਹੈ। ਕੌਣ, ਆਮ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ, ਨੀਮ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਪਾਲੇਗਾ? ਚਾਹੇ ਉਸਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਮਿੱਠੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਤੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ; ਜਗਤ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨੀਮ ਤੋਂ ਸ਼ਹਦ ਨਹੀਂ ਵਗਦਾ। ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੰਦ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਬਾਰੇ; ਕਿਸੇ ਦਾਤਾ ਨੇ ਤੇਰੇ ਪਿਓ ਨੂੰ ਕਦੇ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ, ਤੇਰੇ ਪਿਓ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਸਨ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ, ਇਨਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ, ਬੋਲੀ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਜ੍ਰੰਭਾ ਦੇ ਸਿਆਣੇ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਲੇਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇਰਾ ਪਿਓ ਕਈ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਹੱਸ ਪਿਆ। ਉਥੇ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, ‘ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਹੱਸਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।’ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ‘ਰਾਣੀ, ਜੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਹੱਸਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।’ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਫਿਰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, ‘ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਚਾਹੇ ਤੂੰ ਜੀਉਂ ਜਾਂ ਮਰ ਜਾ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲੀਂ।’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਕੇਕਯ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਖਿਆ, ‘ਇਹ ਗੱਲ ਨਾ ਦੱਸ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਚਾਹੇ ਇਹ ਮੌਤ ਜਾਂ ਨਾਸ ਵੱਲ ਲਿਜਾਵੇ।’ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਬੇਰ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੂੰ ਵੀ, ਮੰਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਭਟਕਾਏ ਹੋਏ ਮਨ ਨਾਲ, ਝੂਠੇ ਨਿਸ਼ਚਯ ਨੂੰ ਫੜ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਕਲੰਕ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ। ਅਤੇ, ਇਹ ਲੋਕ-ਕਥਨ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ: ‘ਪੁਰਖ ਆਪਣੇ ਪਿਉਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ।’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਕਰ; ਰਾਜਾ ਜੋ ਆਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਲੈ। ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਮੰਨ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਬਣ। ਪਾਪੀਆਂ ਵਲੋਂ ਉਕਸਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ—ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਰਗਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਾਲਕ ਹੈ—ਅਧਰਮ ਵੱਲ ਨਾ ਧੱਕ। ਤੇਰਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਤੀ, ਮਹਾਨ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਕਦੇ ਵੀ ਝੂਠਾ ਵਚਨ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਏਗਾ, ਹੇ ਰਾਣੀ। ਰਾਮ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਦਾਨੀ, ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਰਾਜਤਿਲਕ ਹੋਵੇ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਜੇ ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤਾਂ, ਹੇ ਰਾਣੀ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਨਿੰਦਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਰਾਘਵ ਹੀ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਘਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਇਸ ਮਹਾਨ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ, ਕਦੇ ਮਿੱਠੇ, ਕਦੇ ਕਰੜੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਫੇਰ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ, ਰਾਣੀ ਨਾ ਤਾਂ ਚਿੰਤਤ ਹੋਈ, ਨਾ ਦੁਖੀ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਕੋਈ ਰੰਗ-ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ। ਹੁਣ, ਸੁਣੋ ਛੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ।