ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ—ਸੱਚੀ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਘਵ! ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਔਰਤ ਨੇ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹੈ ਪਰ ਸੁਆਹ ਹੇਠਾਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਧੋਖੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਕਈਕੇਈ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਜਿੱਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਹੜੀ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ 'ਚ ਪੱਕੀ ਪਰ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮੀ ਹੈ। ਇਹ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਝੂਠ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁਖੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਅੱਜ ਮੈਂ ਕਿਹੜੇ ਗੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਤੇ ਕੌਣ ਕੱਲ੍ਹ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਦੇਵੇਗਾ? ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ-ਤਿਆਗ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। ਇਹ ਧਰਤੀ, ਇਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ, ਲੋਕ, ਧਨ-ਧਾਨ, ਮੈਂ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਸਭ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ। ਮੇਰਾ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਅੱਜ ਹਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਈਕੇਈ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਹੇ ਵਰਦਾਤਾ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ। ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ—ਆਪਣੀ ਬਾਤ ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹੋ, ਹੇ ਰਾਜਨ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੁਕਮ ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਮੈਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗਾ; ਤੁਸੀਂ ਝਿਜਕੋ ਨਾ—ਧਰਤੀ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਰਾਜ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਸੁਖ, ਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਚੀਜ਼, ਸਿਰਫ ਤੁਹਾਡਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਹੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਮਣੀ। ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਹੰਝੂਆਂ ਵਿਚ ਨਾ ਵਹਿ ਜਾਓ; ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਕਦੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" "ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਰਾਜ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਸੁਖ, ਨਾ ਧਰਤੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਆਨੰਦ, ਨਾ ਸੁਰਗ, ਨਾ ਜੀਵਨ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਚਾਹੀਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ; ਝੂਠ ਨਹੀਂ—ਤੁਹਾਡੀ ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਪਿਤਾ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ।" "ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੈਨੂੰ ਕਈਕੇਈ ਨੇ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਲਈ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਮੈਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ‘ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।’ ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹੀ ਸੱਚਾਈ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਸਵਾਮੀ; ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਰਹਾਂਗੇ, ਜਿੱਥੇ ਮਿੱਠੇ ਹਰਣ ਤੇ ਕਈ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਦੇਵ ਸਮਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਦੇਵ ਆਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਬੀਤਣ ਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖੋਗੇ; ਇਹ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿਓ।" "ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਨਰਸ਼ੇਰ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹੋ, ਆਪ ਕਿਵੇਂ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਏ ਹੋ? ਸ਼ਹਿਰ, ਰਾਜ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਮੈਂ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਸਭ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਕੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਭਰਤ, ਪਹਾੜਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਤੇ ਵਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਇਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰੇ, ਜੋ ਮੈਂ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਉਹ ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਧਰਤੀ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਖਿਆ ਕਰੇ। ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕੁਝ ਆਖਿਆ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹੀ ਹੋਵੇ।" "ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੱਡੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵੱਲ ਹੀ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਡਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਅਟੱਲ ਰਾਜ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਨੰਦ, ਨਾ ਮੈਥਲੀ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਝੂਠ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ; ਸੱਚਾਈ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਵ੍ਰਤ ਹੋਵੇ।" "ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾ ਕੇ, ਪਹਾੜਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਝੀਲਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਜੀਬ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਰਹਾਂਗਾ; ਤੁਸੀਂ ਆਰਾਮ ਪਾਓ।" ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੁੱਖ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਤੇ ਹਿਲਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਰਾਣੀਆਂ ਰੋ ਪਈਆਂ, ਸਿਵਾਏ ਕਈਕੇਈ ਦੇ; ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਰੋ ਪਿਆ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੋਂ ਵਿਲਾਪ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਉੱਠਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਹੁਣ, ਅਗਲੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ, ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਹਿਲਾਇਆ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਹ ਭਰੀ, ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਹਥੇਲੀ ਵਿੱਚ ਮਲਿਆ ਤੇ ਦੰਦ ਪੀਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਰੰਗ ਉਡ ਗਿਆ; ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਉਹ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਥਵਾਨ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਤੀਖੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਕਈਕੇਈ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਝੰਝੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ, ਤਿੱਖੇ ਤੇ ਕਰੜੇ ਬਚਨ ਕਹੇ, ਜੋ ਕਈਕੇਈ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਚੀਰ ਗਏ। "ਜਿਸ ਲਈ, ਰਾਣੇ, ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ—ਉਹ ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਚੱਲਦੇ ਤੇ ਅਚੱਲ—ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁਖਦਾਈ ਕੰਮ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤੀ-ਘਾਤਨੀ ਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਵੰਸ਼-ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।" "ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹ ਰਹੇ ਹੋ ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਅਜੇਤ, ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ, ਤੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਾਂਗ ਅਡਿੱਗ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੇ ਉਪਕਾਰਕ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਨਾ ਵੇਖੋ; ਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ, ਸੌ ਮਿਲੀਅਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਰਾਜ ਉਮਰ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਹੱਕ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋ।" "ਚਲੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਵੇ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰੇ; ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਜਿਧਰ ਰਾਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਧਰ ਹੀ ਜਾਵਾਂਗੇ।" "ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਾ ਵੱਸੇ; ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਐਸਾ ਅਧਰਮੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਜਾ ਰਹੀ ਹੋ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਉਹੀ ਰਸਤਾ ਲਵਾਂਗੇ ਜੋ ਰਾਮ ਲਵੇਗਾ, ਜਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਧਰਮੀਆਂ ਵਲੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਰਾਣੇ, ਤੁਸੀਂ ਰਾਜ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਕੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਵੋਗੀ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਐਸਾ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਚ ਰਹੀ ਹੋ?