ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਰਜ਼ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਈ, ਤਾਂ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਾਮ ਨੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸੁਚੱਜੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੁਸੀਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਾਂਗਾ। ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਅਤੀਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ’ਤੇ, ਮੁੜ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਸੱਚ ਦੀ ਜ਼ੰਜੀਰ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਏ, ਕਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਕੈਕਈ ਵੱਲੋਂ ਉਕਸਾਏ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬੋਲੇ, “ਮੇਰੇ ਲਾਲ! ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ, ਤੇਰੀ ਵਾਧੂ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਸਲਾਮਤ ਵਾਪਸੀ ਲਈ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਚਿੰਤਾ ਦੇ, ਸੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਜਾ, ਤੇਰਾ ਰਸਤਾ ਸੁਖਮਈ ਅਤੇ ਨਿਰੋਧ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਜੋ ਤੂੰ ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੁੜਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਪਰ, ਪੁੱਤਰ, ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਜਾ; ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਿ ਲੈ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਰਾਘਵ! ਜੋ ਤੂੰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ ਹੈਂ। ਪਰ ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ—ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਘਵ! ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੇ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸੁਆਹ ਹੇਠਾਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅੱਗ ਵਾਂਗੁ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਕਈ ਵੱਲੋਂ ਉਕਸਾਏ ਹੋਏ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਉਹ ਅਧਰਮੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੂੰ, ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਝੂਠ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।” ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁਖੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਬੋਲੇ, “ਅੱਜ ਮੈਂ ਕਿਹੜੇ ਗੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਕੌਣ ਮੈਨੂੰ ਕੱਲ੍ਹ ਦਿਵੇਗਾ? ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਣਾ ਹੀ ਚੁਣਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ, ਇਸ ਦੇ ਸੂਬੇ, ਲੋਕ, ਧਨ-ਧਾਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਦਾ ਮੇਰਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਅਟੱਲ ਹੈ; ਪਿਤਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਜੋ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਬਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਰਾਜਨ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ; ਤੁਸੀਂ ਹਿਚਕਿਚਾਓ ਨਹੀਂ—ਧਰਤੀ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ, ਸੁਖ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ, ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਸ਼ਾਨ। ਤੁਸੀਂ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿਓ, ਹੌਸਲਾ ਰੱਖੋ; ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।” ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ, ਸੁਖ, ਧਰਤੀ, ਕੋਈ ਭੋਗ, ਨਾਹ ਹੀ ਸੁਗਮ ਲੋਕ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੀਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਝੂਠ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਠਹਿਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਨਹੀਂ ਬਦਲੇਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਕੈਕਈ ਨੇ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਖਿਆ, ‘ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।’ ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹੀ ਸੱਚ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ; ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਰਹਾਂਗੇ, ਜਿੱਥੇ ਮਿੱਠੇ ਮਿਰਗ ਹਨ, ਅਨੇਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਜੀ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵ ਆਗਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ’ਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ਵੇਖੋਗੇ; ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿਓ। ਹੇ ਮਨੁੱਖ-ਸਿੰਘ, ਜਿਹੜਾ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਅੰਸੂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਆਪ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?” ਰਾਮ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, “ਸ਼ਹਿਰ, ਰਾਜ, ਧਰਤੀ—ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਕੇ, ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਾਂਗਾ। ਭਰਤ ਪਹਾੜਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਵਣਾਂ ਵਾਲੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਉਹ ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਕਰੇ। ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਓਹੀ ਹੋਵੇ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੱਡੇ ਸੁਖਾਂ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵੱਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵੱਲ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਤੁਸੀਂ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋਵੋ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਨ ਤ ਅਖੰਡ ਰਾਜ ਚਾਹੀਦਾ, ਨ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖ, ਨ ਮੈਥਿਲੀ ਹੀ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਝੂਠ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੱਝਾਂਗਾ, ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਸੱਚ ਰਹੇ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾ ਕੇ, ਪਹਾੜ, ਦਰਿਆ, ਝੀਲਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਜੀਬ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਰਹਾਂਗਾ; ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਚੈਨ ਪਾਓ।” ਇਹ ਸਭ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ, ਜਿਹੜਾ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਹਿਲਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਸਿਵਾਏ ਕੈਕਈ ਦੇ; ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਵੀ ਰੋਦਿਆਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਿਲਾਪ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜੀ। ਹੁਣ, ਜਦੋਂ ਪੈਂਤੀਵਾਂ ਸਰਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਅਚਾਨਕ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਆਹ ਭਰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਹਥੇਲੀ ਵਿੱਚ ਮਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੰਦ ਪੀਸਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਮ ਰੰਗ ਨੂੰ ਗੁਆ ਬੈਠਦਾ ਹੈ; ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਦੁਖ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਥਵਾਨ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਤੀਖੇ ਤੇ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਕੈਕਈ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਝੰਝੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀਆਂ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਕੈਕਈ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਛੀਦ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। “ਉਹ, ਜਿਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ, ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਨ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ—ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਚਲਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਚਲ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਰੀਸ ਕਰਦਿਆਂ, ਨਿਰਭੀਕਤਾ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਚਯ ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਮਹਲ ਦੁਖ ਅਤੇ ਵਿਲਾਪ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ।