ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਮਾਣ, ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਸਰਥ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਦਸਰਥ ਨੇ ਕਈਕੇਈ ਦੀ ਮੰਗ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਰਘਵ, ਮੈਂ ਕਈਕੇਈ ਦੇ ਵਰ ਦੀ ਭੁਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ; ਅੱਜ ਤੂੰ ਹੀ ਆਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬੜੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, “ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਸੀਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮੁੜ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ ਫੜਾਂਗਾ, ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।” ਦਸਰਥ ਰੋ ਰਹੇ, ਦੁਖੀ, ਸਚ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਕਈਕੇਈ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ, ਤੇਰੀ ਵਾਧਾ ਤੇ ਤੇਰੀ ਵਾਪਸੀ ਲਈ, ਪਿਆਰੇ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤੇ ਰੁਕਾਵਟ-ਰਹਿਤ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲ।” ਪਿਤਾ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, “ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਮਾਣ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਸਚ ਤੇ ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਪਰ, ਪੁੱਤਰ, ਅੱਜ ਰਾਤ ਕੋਈ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਜਾ; ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿ।” ਦਸਰਥ ਨੇ ਦੁਖ ਭਰੇ ਸਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਪਿਆਰੇ ਰਾਘਵ, ਜੋ ਤੂੰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਖਾਤਰ ਤੂੰ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ। ਪਰ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ, ਪੁੱਤਰ—ਸਚ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਰਾਘਵ; ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੇ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਖ ਵਿੱਚ ਛੁਪਾ ਅੱਗ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।” ਦਸਰਥ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਧੋਖਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਇਆ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਕਈਕੇਈ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਪਰ ਅਧਰਮੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਅਜੀਬ ਨਹੀਂ, ਪੁੱਤਰ, ਕਿ ਤੂੰ, ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਝੂਠ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।” ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦੁਖੀ ਸਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਖਣ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੁਣ ਮੈਂ ਅੱਜ ਹਾਸਲ ਕਰਾਂਗਾ, ਤੇ ਕੌਣ ਮੈਨੂੰ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇਵੇਗਾ? ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਣਾ ਚੁਣਿਆ ਹੈ, ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ। ਇਹ ਧਰਤੀ, ਇਸ ਦੇ ਖੇਤਰ, ਲੋਕ, ਧਨ, ਅਨਾਜ—ਮੈਂ ਸਭ ਛੱਡਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਦਾ ਮੇਰਾ ਫੈਸਲਾ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦਾ; ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਕਈਕੇਈ ਨੂੰ ਜੋ ਵਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਵਰ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ—ਸਚ ਦੇ ਪੂਰੇ ਰਹੋ, ਮਹਾਰਾਜ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕਹੀ, ਤਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਵੱਸਾਂਗਾ; ਝਿਜਕ ਨਾ ਕਰੋ—ਧਰਤੀ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ, ਸੁਖ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨਪਸੰਦ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਮਾਣ।” ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, “ਤੁਹਾਡਾ ਦੁਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਰੋਣ-ਧੋਣ ਵਿੱਚ ਨਾ ਡੁੱਬੋ; ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਡੋਲਦਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ, ਸੁਖ, ਧਰਤੀ, ਆਨੰਦ, ਸੁਰਗ ਜਾਂ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਸਚ ਤੇ ਧਰਮ ਵਾਲੇ, ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਤੁਹਾਡੇ ਸਚ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ।” ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ, ਪਿਤਾ, ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ; ਇਸ ਦੁਖ ਨੂੰ ਸਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ। ਰਾਘਵ, ਕਈਕੇਈ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਤੇ ਮੈਂ ਆਖਿਆ, ‘ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।’ ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਸਚ ਨੂੰ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।” ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, “ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਮਹਾਰਾਜ; ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਾਂਗੇ, ਜਿੱਥੇ ਨਰਮ-ਨਰਮ ਹਰਣ ਹਨ, ਤੇ ਕਈ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿਤਾ, ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਜਾ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਜਿਹਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਦੇਵ-ਆਗਿਆ ਵਾਂਗ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਚੌਦਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਵੇਖੋਗੇ; ਇਹ ਦੁਖ ਛੱਡ ਦਿਓ।” ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ, ਨਰ-ਸ਼ੇਰ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹੋ, ਆਪ ਕਿਉਂ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ ਹੋ?” ਰਾਮ ਨੇ ਦਲੀਲ ਕੀਤੀ, “ਸ਼ਹਿਰ, ਰਾਜ ਤੇ ਧਰਤੀ ਮੈਂ ਛੱਡਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਕੇ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵੱਸਣ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਭਰਤ ਇਸ ਧਰਤੀ, ਪਰਬਤਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰੇ, ਜੋ ਮੈਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ; ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਸੁਭਾਗੀ ਹੱਦਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਰਾਜ ਕਰੇ। ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ, ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹੀ ਹੋਵੇ।” ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮਹਾਰਾਜ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੱਡੇ ਆਨੰਦ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨਪਸੰਦ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਟਿਕਿਆ, ਸਗੋਂ noble ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਮੰਨੀ ਗਈ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਡਾ ਦੁਖ ਦੂਰ ਹੋਵੇ, ਨਿਰਦੋਸ਼। ਇਸ ਲਈ, ਨਿਰਦੋਸ਼, ਅੱਜ ਮੈਂ ਅਟੱਲ ਰਾਜ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਨੰਦ ਜਾਂ ਮੈਥਿਲੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਝੂਠ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਚੁਣਾਂਗਾ; ਸਚ ਤੁਹਾਡਾ ਵਰਤ ਬਣੇ।” ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ, ਫਲ ਤੇ ਜੜਾਂ ਖਾ ਕੇ, ਪਰਬਤ, ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਵਿਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੜ ਕੇ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਰਹਾਂਗਾ; ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾਓ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁਖ ਤੇ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਮਹਾਰਾਜ ਦਸਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਹੋਸ਼ ਗਵਾ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਜਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ ਤੇ ਹਿਲੇ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਰਾਣੀਆਂ ਰੋਈਆਂ, ਕਈਕੇਈ ਛੱਡ ਕੇ; ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ। (ਸਰਗ 35 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ...) ਫਿਰ, ਦਸਰਥ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਹਿਲਾਇਆ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਹ ਭਰੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਹਥੇਲੀ ਵਿੱਚ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਪੀਸਿਆ, ਦੰਦ ਕਟਕਟਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਗੁਆ ਬੈਠੀਆਂ; ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਦਸਰਥ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਥਚਾਲਕ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ, ਤੀਖੇ ਤੇ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਸਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਕਈਕੇਈ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਗਰਜ ਵਾਂਗ, unmatched ਤੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ, ਕਈਕੇਈ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਨ-ਬਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਵਾਂਗ ਚੀਰ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਝੁੰਝੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਯੋਧਿਆ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਦੀ ਅਟੱਲ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠਾ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਦੁਖ-ਭਰੀ ਆਗਿਆ, ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਵਿਛੋੜ-ਭਰੀ ਮੋਹ-ਮਮਤਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਇਕ ਵਾਰ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਸੱਚ, ਧਰਮ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਰਾਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜ ਤੇ ਸੁਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਪੱਕੀ ਕਰ ਲਈ।