ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਤੋਂ ਉੱਠ ਗਿਆ। ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ। ਰਾਜਾ, ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬਾ ਹੋਇਆ, ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਇਸ ਦੁਖੀ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਉਚਾ-ਉਚਾ “ਹਾਏ ਰਾਮ!” ਕਰਕੇ ਰੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਮਿਲ ਗਈ। ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਹਾਂ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ, ਰੋਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੇਜ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਹੋਸ਼ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਰਾਮ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਅੰਸੂਆਂ ਅਤੇ ਦੁਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਬੋਲੇ, “ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਸਾਡੇ ਸਭ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿਚ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰੋ।” ਰਾਮ ਨੇ ਅਗਲੇ ਬਚਨ ਕਿਹਾ, “ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾ ਦੇਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੱਚੇ ਕਾਰਣ ਹਨ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਸਾਨੂੰ ਤਿੰਨੋ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਹੌਸਲਾ ਰੱਖੋ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।” ਰਾਮ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਅਡੋਲ ਆਗਿਆ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵਸਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। “ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਵਰ ਦੇ ਝੂਠ-ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਅੱਜ ਤੂੰ ਹੀ ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ, ਮੈਨੂੰ ਰੋਕ।” ਰਾਜਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਹਨ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਿਆਣੀ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤੀ, “ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵਸਾਂਗਾ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ। ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰ ਫਿਰ ਚੁੱਕਾਂਗਾ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ।” ਰਾਜਾ, ਰੋਦੇ ਹੋਏ, ਦੁਖੀ, ਸੱਚ ਦੀ ਜ਼ੰਜੀਰ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਮੰਗ 'ਤੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੇਰੇ ਭਲੇ, ਤੇਰੀ ਉੱਨਤੀ ਤੇ ਵਾਪਸੀ ਲਈ, ਪਿਆਰੇ ਪਿਤਾ, ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਸਤਾ ਚੱਲ।” ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਬਚਨ ਦਿੱਤਾ, “ਰਾਘਵ ਕੁਲ ਦੇ ਰਤਨ, ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਮਨੋਇਤ ਨਿਸ਼ਚੈ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਪਰ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਅੱਜ ਰਾਤ ਤੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਜਾ; ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬਿਤਾ ਲੈ।” “ਪਿਆਰੇ ਰਾਘਵ, ਜੋ ਤੂੰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਰ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ—ਸੱਚ ਦੀ ਸਪਥ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਰਾਘਵ; ਮੈਂ ਇੱਕ ਔਰਤ ਵਲੋਂ ਠੱਗਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜੋ ਸੁਆਹ ਵਿਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਹੈ।” “ਜੋ ਠੱਗੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਈ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੈਕੇਈ ਵਲੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਚੈ 'ਚ ਪੱਕੀ ਪਰ ਚਲਣ ਵਿਚ ਅਧਰਮੀ ਹੈ। ਇਹ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਕਿ ਤੂੰ, ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਝੂਠ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।” ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਦੁਖੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਬੋਲੇ, “ਮੈਂ ਅੱਜ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਤੇ ਕੌਣ ਮੈਨੂੰ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇਵੇਗਾ? ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਵਿਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” “ਇਹ ਧਰਤੀ, ਇਸਦੇ ਜਿਲੇ, ਲੋਕ, ਧਨ ਤੇ ਅਨਾਜ, ਮੈਂ ਛੱਡਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਸਭ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਮੇਰਾ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਡੋਲ ਸਕਦਾ; ਤੁਸੀਂ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਜੋ ਵਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।” “ਇਹ ਵਰ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ, ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬਚਨ 'ਤੇ ਸੱਚੇ ਰਹੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਾਂਗਾ, ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ; ਸੰਕੋਚ ਨਾ ਕਰੋ—ਧਰਤੀ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।” “ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਖੁਸ਼ੀ, ਨਾ ਕੁਝ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰਾ; ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ, ਰਾਘਵ ਕੁਲ ਦੇ ਰਤਨ, ਕੇਵਲ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਹੈ।” “ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਛੱਡੋ, ਅੰਸੂਆਂ ਵਿਚ ਨਾ ਡੁੱਬੋ; ਵੱਡਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਡੋਲਦਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ, ਖੁਸ਼ੀ, ਧਰਤੀ, ਕੋਈ ਸੁਖ, ਅਸਮਾਨ, ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਚਾਹ ਨਹੀਂ।” “ਸੱਚੀ ਇੱਛਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਚਾਹਦਾ ਹਾਂ, ਝੂਠ ਨਹੀਂ; ਤੁਹਾਡੀ ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਪਥ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।” “ਪਿਤਾ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਦੁਖ ਸਹਿਣਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨਹੀਂ ਬਦਲੇਗਾ।” “ਰਾਘਵ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਲਈ ਮੰਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਮੈਂ ਆਖਿਆ, ‘ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।’ ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।” “ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਰਾਜਾ; ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਰਹਾਂਗੇ, ਜਿੱਥੇ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਦੀ ਮਧੁਰ ਧੁਨ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਬੋਲੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।” “ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ; ਇਸ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵ ਆਗਿਆ, ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦਾ ਬਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।” “ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖੋਗੇ; ਦੁਖ ਛੱਡੋ।” “ਤੁਸੀਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਜਿਹੜਾ ਸਭ ਅੰਸੂਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਦੁਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹੋ?” “ਸ਼ਹਿਰ, ਰਾਜ ਤੇ ਧਰਤੀ, ਮੈਂ ਛੱਡਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਕੇ, ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵਸਾਂਗਾ।” “ਭਰਤ, ਧਰਤੀ, ਪਹਾੜ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਉਪਵਨ, ਜੋ ਮੈਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰੇ; ਉਹ ਇਸਦੇ ਸ਼ੁਭ ਸੀਮਾ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਕਰੇ। ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਰਾਜਾ, ਉਹੀ ਹੋਵੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਪੂਰੇ ਸਤਿਕਾਰ, ਨਿਸ਼ਚੈ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਦੁਖ ਤੇ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।