ਸਾਰੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਸਾਰਥੀ ਨੇ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਮੈਥਿਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਥ 'ਚ ਬਿਠਾਇਆ ਤੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਤੋਂ ਝਟਪਟ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਰਾਜਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਗਮੀ ਵਿਚ ਰਾਮ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ, ਪਰ ਰਾਮ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਰਾਜ ਮਹਲ 'ਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਚੀਖ ਪੁਕਾਰ ਉਠੀ—"ਹਾਏ ਰਾਮ!"—ਇਹ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਈਆਂ। ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਰੋਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ। ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਬਾਅਦ ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆਈ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂਆਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਲਿਆ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਸਾਡੇ ਸਭ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਅਗਿਆ ਲੈਣ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਜਦ ਮੈਂ ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਸੁਖ-ਸਲਾਮਤੀ ਵੇਖੋ।" "ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਫ਼ਾ ਦਿਓ, ਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਫ਼ਾ ਦਿਓ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਜਬ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਇਹ ਰਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ।" "ਸਾਨੂੰ ਤਿੰਨਿਆਂ ਨੂੰ—ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਤੇ ਸੀਤਾ—ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਫ਼ਾ ਦਿਓ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਰਿਆਂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" ਰਾਮ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਨਿਰਭੀਕ ਅਗਿਆ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਬਾਰੇ ਆਖਿਆ, "ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਮੈਂ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਭੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਅੱਜ ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ, ਮੈਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈ।" ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਹ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਰਾਮ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲਗਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਸਿਰਫ਼ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" "ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ ਫਿਰ ਚੁਮਾਂਗਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ।" ਰਾਜਾ, ਰੋਦੇ ਹੋਏ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਜ਼ੰਜੀਰ 'ਚ ਬੰਧਿਆ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ, ਵਾਧੂ ਤੇ ਵਾਪਸੀ ਲਈ, ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਜਾ, ਤੇਰਾ ਰਸਤਾ ਸੁਖਦਾਇਕ ਤੇ ਨਿਰੋਧ ਹੋਵੇ।" "ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਚੰਦ, ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪਰ, ਪੁੱਤਰ, ਅੱਜ ਰਾਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਜਾ; ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇਹ ਇਕ ਰਾਤ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬਿਤਾ ਲੈ।" "ਜੋ ਤੂੰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਪਿਆਰੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਕੰਮ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਜੀਵਨ ਚੁਣ ਲਿਆ। ਪਰ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਪੁੱਤਰ—ਸੱਚੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਔਰਤ—ਜੋ ਸੁਆਹ ਹੇਠਾਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਹੈ—ਦੇ ਧੋਖੇ 'ਚ ਆ ਗਿਆ।" "ਜੋ ਧੋਖਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ 'ਚ ਪੱਕੀ ਪਰ ਆਚਰਨ 'ਚ ਅਧਰਮੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਕਿ ਤੂੰ, ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਝੂਠ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਅੱਜ ਮੈਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਤੇ ਕੌਣ ਕੱਲ੍ਹ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਦੇਵੇਗਾ? ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਜਾੳੁਣ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਲਿਆ ਹੈ।" "ਇਹ ਧਰਤੀ, ਇਸ ਦੇ ਸੂਬੇ, ਲੋਕ, ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਅਨਾਜ—ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਸਭ ਭਰਤ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ।" "ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਨਹੀਂ ਡੋਲ ਸਕਦਾ; ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਜੋ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿਉ—ਆਪਣੀ ਗੱਲ 'ਤੇ ਸੱਚੇ ਰਹੋ, ਹੇ ਰਾਜਨ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੁਕਮ ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਮੈਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਵੱਸਾਂਗਾ; ਕੋਈ ਹਿਚਕ ਨਾ ਕਰੋ—ਧਰਤੀ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਉ।" "ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ, ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪਿਆਰੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ, ਜਿੰਨੀ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ।" "ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿਓ, ਹੰਝੂਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਵਹਿ ਜਾਓ; ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਡੋਲਦਾ ਨਹੀਂ।" "ਮੈਂ ਰਾਜ, ਖੁਸ਼ੀ, ਧਰਤੀ, ਕੋਈ ਸੁਖ, ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।" "ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ, ਝੂਠ ਨਹੀਂ; ਤੁਹਾਡੀ ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ।" "ਮੈਨੂੰ, ਪਿਤਾ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਨਿਰਣੈ 'ਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ।" "ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਮੈਨੂੰ ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਲਈ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਵੀ ਆਖਿਆ 'ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ'। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" "ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ; ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਾਂਗੇ, ਜਿੱਥੇ ਹਲਕੇ-ਫੁਲਕੇ ਮ੍ਰਿਗ ਹਨ, ਤੇ ਕਈ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵੀ ਆਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਜਦ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲੰਘ ਜਾਣਗੇ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਵੇਖੋਗੇ; ਇਹ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿਉ।" "ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ, ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹੋ, ਆਪ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ ਹੋ?" "ਸ਼ਹਿਰ, ਰਾਜ ਤੇ ਧਰਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਭਰਤ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਣ। ਮੈਂ, ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਦਿਆਂ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵੱਸਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਆਰ, ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਆਪਣੇ ਨਿਰਣੈ ਤੇ ਅਡਿੱਗ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ।