ਇਕ ਦਿਨ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਵੀ ਮੇਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂ।" ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋ ਕੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਬਿਨਾ ਦੇਰ ਕੀਤੇ ਉਥੇ ਜਾਓ।" ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਉਸ ਮਹਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਈਆਂ। ਉਥੇ, ਤਿੰਨ ਸੌ ਪੰਜ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤਾਮਬੇ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ, ਆਪਣੀਆਂ ਮਨਤਾਂ ਲੈ ਕੇ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਈਆਂ। ਜਦ ਪਤਨੀਆਂ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆਓ।" ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਚੇਅਰ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਉਠ ਗਿਆ। ਉਹ ਸਤੀਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਰਾਜਾ ਵੱਲ ਵਧੇ, ਜੋ ਦੁਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਚੀਕ-ਚੀਲ ਹੋਈ, "ਹਾਏ ਰਾਮ!" ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜੀ, ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ। ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਰੋਦਿਆਂ ਹੋਏ, ਉਹਨੂੰ ਸੋਫੇ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ। ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਹੋਸ਼ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਰਾਮ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਅਸ਼ਰੂਆਂ ਅਤੇ ਦੁਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਸਾਡੇ ਸਭ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਮੈਂ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿਚ ਜਾਵਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵੇਖੋ।" "ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਅਰਣ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿਓ। ਕਈ ਸੱਚੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਹਿਣ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਸਾਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਸਤਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ, ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਛੱਡ ਕੇ—ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ, ਤੇ ਸੀਤਾ—ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" ਰਾਮ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵਸਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। "ਰਾਘਵ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਵਰ ਦੀ ਭੁੱਲ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ; ਅਜ ਤੂੰ ਹੀ ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ, ਮੈਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈ।" ਰਾਜਾ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, ਧਰਮ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਹੁਨਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੁਸੀਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਾਂਗਾ।" "ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਮੈਂ ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰ ਫੜਾਂਗਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ।" ਰਾਜਾ, ਰੋਦਿਆਂ, ਦੁਖੀ, ਸਚ ਦੀ ਜ਼ੰਜੀਰ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਅਤੇ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੇਰੇ ਭਲੇ, ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ ਲਈ, ਪਿਆਰੇ ਪਿਤਾ, ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤੇ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਰਹਿਤ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਜਾ।" "ਰਾਘਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ, ਤੇਰੀ ਨੀਤੀ ਤੇ ਸਚ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਮਨ ਨੀਚੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਪਰ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਅੱਜ ਰਾਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਨਾ ਜਾ; ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬਿਤਾ ਲੈ।" "ਜੋ ਤੂੰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ ਰਾਘਵ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ ਜੀਵਨ ਚੁਣਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ—ਸੱਚ ਦੀ ਸਪਤ ਲੈ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਰਾਘਵ; ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੇ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸੁਆਹ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਹੈ।" "ਜੋ ਧੋਖਾ ਮੈਨੂੰ ਹੋਇਆ, ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਜੋ ਨੀਤੀ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੈ ਪਰ ਅਧਰਮੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਕਿ ਤੂੰ, ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਝੂਠ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਦੁਖੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਮੈਂ ਅੱਜ ਲੈ ਸਕਾਂਗਾ, ਤੇ ਕੌਣ ਮੈਨੂੰ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇਵੇਗਾ? ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਣਾ ਚੁਣਦਾ ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ-ਵਿਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ।" "ਇਹ ਧਰਤੀ, ਇਸਦੇ ਖੇਤਰ, ਲੋਕ, ਧਨ ਤੇ ਅਨਾਜ, ਮੈਂ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਸਭ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।" "ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਦਾ ਮੇਰਾ ਨਿਰਣੈ ਅੱਜ ਡੋਲਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ—ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰੋ, ਰਾਜਾ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਆਦੇਸ਼ ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ, ਐਸਾ ਹੀ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਾਂਗਾ, ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ; ਝਿਜਕ ਨਾ ਕਰੋ—ਧਰਤੀ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।" "ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ, ਸੁਖ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨ-ਪਸੰਦ ਕੁਝ ਵੀ ਚਾਹੀਦਾ ਨਹੀਂ, ਜਿੰਨਾ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਆਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ, ਰਾਘਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ।" "ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਛੱਡੋ, ਅਸ਼ਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੋ ਨਾ; ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਡੋਲਦਾ ਨਹੀਂ।" "ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ, ਸੁਖ, ਧਰਤੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੁਖ, ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ।" "ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਝੂਠ ਨਹੀਂ; ਤੁਹਾਡੇ ਸਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਕਸਮ ਲੈ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਖਦਾ ਹਾਂ।" "ਮੈਨੂੰ, ਪਿਤਾ, ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਦੁਖ ਸਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਨਿਰਣੈ 'ਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਵ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ।" "ਰਾਘਵ, ਮੈਨੂੰ ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਲਈ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।' ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਸੱਚ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣਾ ਨਿਰਣੈ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਾ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਚਨ, ਸਚ ਅਤੇ ਧਰਮ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਲਿਆ, ਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਸਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਆਵੇਗਾ, ਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।