ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਦਾਸਰਥ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ! ਰਾਮ, ਜੋ ਸਦਾ ਸੱਚ ਤੇ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਲੈ ਲਈ ਹੈ ਤੇ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਹੈ—ਉਸਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰਾਜਸੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ।" ਦਾਸਰਥ, ਜੋ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਡੂੰਘਾ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ, ਜੋ ਵੀ ਅੰਦਰ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਲੈ ਆ। ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿ ਕੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤੇ ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਕੀਤੇ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੋ।" ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਵਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਮਹਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਈਆਂ। ਉਥੇ, ਤਿੰਨ ਸੌ ਪੰਜ ਰਾਣੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤਾਂਬੇ ਵਰਗੀਆਂ ਲਾਲ ਸਨ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਰਤ ਲਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਨਿਕਲ ਪਈਆਂ। ਜਦ ਰਾਣੀਆਂ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਆ।" ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਮੈਥਿਲੀ (ਸੀਤਾ) ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਾ ਦਾਸਰਥ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਚਿੰਤਤ ਤੇ ਰਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਫੌਰਨ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਤੋਂ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਰਾਜਾ, ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ ਤੇ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਰਾਮ ਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਲਦੀ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮੂਰਛਤ ਹੋਏ ਪਏ ਸਨ। ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਚੀਖ-ਚਲਾਹ ਮਚ ਗਈ, "ਹਾਏ ਰਾਮ!" ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜੀ, ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ। ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰੋਦੇ ਹੋਏ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੋਫੇ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ। ਫਿਰ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਹੋਸ਼ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਰਾਮ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂਆਂ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਸਾਡੇ ਸਭ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਵਿਦਾ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਜਦ ਮੈਂ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵੇਖੋ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਈ ਸੱਚੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਰਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਸਾਨੂੰ ਤਿੰਨੋਂ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਹੇ ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਕੇ—ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" ਰਾਮ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਨਿਰਭੀਕ ਆਗਿਆ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਿਆਂ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਬਾਰੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਕੈਕਈ ਦੇ ਵਰ ਤੋਂ ਮੋਹਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ ਤੇ ਬੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਅੱਜ ਤੂੰ ਹੀ ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਰੋਕ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨਾਂ 'ਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗਾ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ। ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ ਫਿਰ ਫੜਾਂਗਾ।" ਰਾਜਾ, ਰੋਦੇ, ਦੁਖੀ, ਸੱਚ ਦੀ ਬੇੜੀ ਨਾਲ ਬੱਧ, ਤੇ ਕੈਕਈ ਵਲੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖੇ, "ਤੇਰੇ ਭਲੇ, ਤੇਰੀ ਵਾਧੂ ਤੇ ਵਾਪਸੀ ਲਈ, ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਖੀ ਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਰਹਿਤ ਰਸਤੇ ਤੇ ਜਾ। ਹੇ ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੇ ਰਤਨ, ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਧਰਮ ਤੇ ਸੱਚ 'ਤੇ ਅਡੋਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੁੜਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਪੁੱਤਰ, ਅੱਜ ਰਾਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਜਾ; ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇਹ ਇਕ ਰਾਤ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਬਿਤਾਉਣ ਦੇ।" "ਜੋ ਤੂੰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਪਿਆਰੇ ਰਾਘਵ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਕੰਮ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਖਾਤਰ, ਤੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਬਣਿਆ। ਪਰ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਪੁੱਤਰ—ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਘਵ; ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਔਰਤ ਨੇ ਠੱਗ ਲਿਆ, ਜੋ ਸੁੱਟੇ ਹੋਏ ਸੁਆਹ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਘਾਤਕ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਠੱਗਿਆ ਗਿਆ ਮੈਂ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਕੈਕਈ ਵਲੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਨੀਅਤ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਰ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮੀ ਹੈ।" "ਪਰ ਇਹ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਪੁੱਤਰ, ਕਿ ਤੂੰ, ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਝੂਠ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।" ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਦੁਖੀ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਕਿਹੜੀਆਂ ਨੇਕੀਆਂ ਮੈਂ ਅੱਜ ਲੈ ਸਕਾਂਗਾ, ਤੇ ਕੌਣ ਮੈਨੂੰ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇਵੇਗਾ? ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ-ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਜਾ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚੁਣਿਆ ਹੈ।" "ਇਹ ਧਰਤੀ, ਇਸਦੇ ਸੂਬੇ, ਲੋਕ, ਧਨ-ਅਨਾਜ—all ਕੁਝ ਮੈਂ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਦਾ ਮੇਰਾ ਨਿਰਣੈ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਡੋਲ ਸਕਦਾ; ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਉਣ ਦੀ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਜੰਗ ਸਮੇਂ ਦਿੱਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀਸ਼ ਪੂਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ—ਸੱਚੇ ਰਹੋ, ਹੇ ਰਾਜਨ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੁਕਮ ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਾਂਗਾ, ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ; ਹਿਚਕਿਚਾਉ ਨਾ—ਧਰਤੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ।" "ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ, ਸੁਖ, ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਕਿਸੇ ਪਿਆਰੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ, ਜਿੰਨੀ ਤੁਹਾਡਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਸ ਹੈ, ਹੇ ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੇ ਰਤਨ।" "ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਛੱਡ ਦਿਓ, ਹੰਝੂਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਵਗੋ; ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਵਿਗੜਦਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ, ਸੁਖ, ਧਰਤੀ, ਕੋਈ ਇੰਦ੍ਰੀਅ ਸੁਖ, ਨਾ ਸਵਰਗ, ਨਾ ਜਾਨ—ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਪੂਰੇ ਨਿਰਭਰ ਅਤੇ ਤਟਸਥ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਰਾਜਸੀ ਸੁਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ।