ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਰਥੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵਿਜੈ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਡਰ ਅਤੇ ਨਰਮ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਮਹਾਰਾਜ! ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ’ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਆਸਰੀਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।” ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਅੱਗੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਤੁਸੀਂ ਸੁਖੀ ਰਹੋ। ਸਤਿਆ ਦੇ ਪੱਕੇ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ; ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਸੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖੋ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਚਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਮਵਾਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗਾ ਗੰਭੀਰ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸ਼ੁੱਧ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਮੇਰੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਵਾਈਫਾਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲੈ ਆ। ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਬਿਨਾਂ ਦੇਰ ਕੀਤੇ ਉਥੇ ਜਾਓ।” ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਸੌ ਪੰਜ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤਾਂਬੇ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਕੋਸ਼ਲਿਆ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਨਰਮ ਚਾਲ ਨਾਲ ਮਹਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਦਸ਼ਰਥ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਆ।” ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਮੈਥਿਲੀ (ਸੀਤਾ) ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜੋੜੀਆਂ ਹਥਾਂ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਤੋਂ ਚੁਸਤ ਉਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜਦੇ ਹਨ; ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਰਾਮ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਹੋਸ਼ ਖੋ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੱਡੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਦੁਖੀ ਰਾਜਾ ਦੇ ਕੋਲ ਦੌੜਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹੋਸ਼ਹੀਨ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਰੋਲਾ ਮਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, “ਹਾਏ ਰਾਮ!” ਦੀ ਪੁਕਾਰ, ਗਹਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਚੌਂਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਹਥਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾ ਕੇ, ਰੋਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਫੇ ’ਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋੜੀਆਂ ਹਥਾਂ ਨਾਲ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਸੂਆਂ ਤੇ ਦੁਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਸਾਡਾ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਪਤੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈਣ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੀ ਸਲਾਮਤੀ ਵੇਖਣੀ ਹੋਵੇ।” “ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਈ ਸੱਚੇ ਕਾਰਣਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਰਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਸਾਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਦੁਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣੀ-ਪਤੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।” ਰਾਮ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਆਗਿਆ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ, ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਬਾਰੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਮ, ਮੈਂ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਵਰ ਦੀ ਵਧੀਕ ਹੋ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਅੱਜ ਤੂੰ ਹੀ ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਰੋਕ।” ਇਸ ਉੱਤੇ, ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਮ, ਜੋੜੀਆਂ ਹਥਾਂ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਸੀਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ ਫੜਾਂਗਾ।” ਰਾਜਾ, ਰੋਦੇ ਹੋਏ, ਦੁਖੀ, ਸੱਚ ਦੀ ਜ਼ੰਜੀਰ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹੇ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ, ਵਧਾਈ ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ ਲਈ, ਪਿਆਰੇ ਪਿਤਾ, ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਸਤਾ ਲੰਘ।” “ਰਘੁਕੁਲ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਜੈਸੇ ਦੀ ਨੀਅਤ ਮੁੜੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਪਰ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਅੱਜ ਰਾਤ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਨਾ ਜਾ; ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਹਿ ਲੈ।” “ਪਿਆਰੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਜੋ ਤੂੰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਜੀਵਨ ਚੁਣਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ, ਪੁੱਤਰ—ਸੱਚ ਦੀ ਸੌਂ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ; ਮੈਂ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੁਆਰਾ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਰਾਖ ਵਾਂਗ ਢਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਧੋਖਾ ਖਾ ਗਿਆ ਹਾਂ।” “ਜੋ ਧੋਖਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਇਆ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਜੋ ਨੀਅਤ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ, ਪਰ ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮੀ ਹੈ। ਇਹ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਪੁੱਤਰ, ਕਿ ਤੂੰ, ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਝੂਠ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।” ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦੁਖੀ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਅੱਜ ਮੈਂ ਕਿਹੜੇ ਗੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਤੇ ਕਲ੍ਹ ਮੈਨੂੰ ਕੌਣ ਦੇਵੇਗਾ? ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਚੁਣਿਆ ਹੈ।” “ਇਹ ਧਰਤੀ, ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ, ਲੋਕ, ਧਨ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਸਮੇਤ, ਮੈਂ ਛੱਡਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਮੇਰਾ ਨਿਰਣੈ ਅੱਜ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੈ; ਜੰਗ ਵਿਚ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਤੁਸੀਂ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਜੋ ਵਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” “ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ—ਸੱਚੇ ਰਹੋ, ਮਹਾਰਾਜ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੁਕਮ ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ, ਠੀਕ ਠੀਕ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ; ਹਿਝਕੋ ਨਹੀਂ—ਧਰਤੀ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।” “ਮੈਂ ਰਾਜ, ਸੁਖ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨਪਸੰਦ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ।” ਇਸ ਤਰੀਕੇ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੀਤਾ, ਦਸ਼ਰਥ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਰਾਜ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੁਖ ਅਤੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ, ਵਿਦਾ ਦੀ ਘੜੀ ਆਈ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਲਾਜ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਰਾਜ ਪਦ ਛੱਡ ਕੇ, ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਜੀਵਨ ਚੁਣਿਆ।