ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਜੋ ਕਮਲ-ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਿਆਮ, ਅਤੁੱਲ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਰਥੀ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, “ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਖੜਾ ਹਾਂ।” ਰਾਮ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਡੂੰਘੀਆਂ ਆਹਾਂ ਭਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਲਾਲ ਹੋਇਆ ਸੂਰਜ, ਜਾਂ ਸੁਆਹ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅੱਗ, ਜਾਂ ਸੁੱਕਾ ਹੋਇਆ ਸਰੋਵਰ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਜਦ ਰਾਜਾ ਦਾ ਮਨ ਸਿਰਫ ਰਾਮ ਲਈ ਦੁਖੀ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਡਰੇ ਹੋਏ, ਹੌਲੀ ਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਰੁਕਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, “ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਘ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ! ਸੱਚ ਤੇ ਅਡਿੱਠ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਰਾਮ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਤੇ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਉਸ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰਾਜਸੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ, ਤੁਸੀਂ ਵੇਖੋ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੇ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨ, ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, “ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਵੀ ਮੇਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਇੱਥੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਲੈ ਆ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੈਠ ਕੇ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਨੂੰ ਵੇਖਾਂ।” ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ।” ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਦਿਆਂ ਹੀ ਮਹਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਈਆਂ। ਉੱਥੇ, ਤਿੰਨ ਸੌ ਪਚਾਸ਼ (ਸਾੜھے ਤਿੰਨ ਸੌ) ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਹੀਆਂ, ਤੰਬੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਚਲ ਪਈਆਂ। ਜਦ ਪਤਨੀਆਂ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਆ।” ਫਿਰ ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਮੈਥਿਲੀ (ਸੀਤਾ) ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਜਦ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਰਾਮ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਤੋਂ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲ ਦੌੜ ਪਿਆ; ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਡਿੱਬਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਰਾਮ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋਏ ਪਏ ਸਨ। ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਰੋਣਾ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, “ਹਾਏ ਰਾਮ!” ਦੇ ਸਦਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮਹਲ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ। ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚੁੰਬ ਕੇ, ਰੋਦੇ ਹੋਏ, ਸੋਫੇ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆਇਆ, ਰਾਮ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂਆਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ, ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਬੋਲ ਕਹੇ, “ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਸਾਡੇ ਸਭ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈਣ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਜਦ ਮੈਂ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂ, ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮੁੜ ਹੋਵੇ। ਤੁਸੀਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ। ਬਹੁਤ ਸੱਚੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਤੁਹਾਡੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਸਾਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।” ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਨਿਰਵਿਘਨ ਆਗਿਆ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ, “ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਵਰਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਲੈ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਅੱਜ ਤੂੰ ਹੀ ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਰੋਕ।“ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰੋ; ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਾਂਗਾ। ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਤੀਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਦੁਬਾਰਾ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ ਫੜਾਂਗਾ।” ਰਾਜਾ, ਰੋਦੇ, ਦੁਖੀ, ਸੱਚ ਦੀ ਜੰਜੀਰ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਅਤੇ ਕੈਕੇਈ ਵਲੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ, ਤੇਰੀ ਵਾਧੂ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਵਾਪਸੀ ਲਈ, ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ, ਨਿਰੋਬਾ ਤੇ ਸੁਖਮਈ ਰਸਤੇ ਤੇ ਜਾ। ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰਾ ਨਿਰਣੇ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਪਰ, ਪੁੱਤਰ, ਅੱਜ ਰਾਤ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਜਾ; ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਿ ਲੈ।” “ਰਾਘਵ, ਜੋ ਤੂੰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਪਰ, ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ—ਮੈਂ ਸੱਚੀ ਕसम ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਰਾਘਵ; ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੇ, ਜੋ ਸੁਆਹ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਧੋਖਾ ਮੈਨੂੰ ਹੋਇਆ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਠ, ਪਰ ਅਧਰਮੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਕੋਈ ਅਚੰਭਾ ਨਹੀਂ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਕਿ ਤੂੰ, ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਝੂਠ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।” ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਅੱਜ ਕਿਹੜੇ ਗੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਕੱਲ੍ਹ ਮੈਨੂੰ ਕੌਣ ਦੇਵੇਗਾ? ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਿਰਫ ਜਾ ਕੇ ਵਿਦਾ ਲੈਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕੀਤਾ ਹੈ।