ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਰਾਮ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਾਲ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਉਹ ਮਾਊਂਟ ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਯੋਧੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਰਾਮ ਨੇ ਕੋਲ ਹੀ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰਾਮ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਠਹਿਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਇਸ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕਿ ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਵੇ। ਪਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੁਖੀ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਜਾਣ ਹੀ ਲੱਗਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਠਹਿਰ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਉਥੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਆਮਦ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦੇਣ ਆਇਆ ਸੀ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਰਾਘਵ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਮੇਰੀ ਆਮਦ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੇ।” ਫਿਰ, ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਜਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਕਿ ਰਾਮ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੈ।” ਰਾਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਦਿਆਂ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਤੁਰੰਤ ਅੰਦਰ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਏ ਪਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕੰਬ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਡੂੰਘੀਆਂ ਸਾਹਾਂ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਜਾ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੜਫਦੇ ਝੀਲ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਲਾਲ ਹੋਏ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ, ਜੋੜੇ ਹੱਥ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ, ਜੋ ਬੇਹੱਦ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸੀ ਪਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਿਅਕੁਲ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਰਾਮ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਡਰ ਅਤੇ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿਤਾ ਹੈ।” “ਤੁਸੀਂ ਚੰਗੇ ਰਹੋ! ਰਾਮ, ਜੋ ਸੱਚ ਦਾ ਪੱਕਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਵੇਗਾ—ਉਸਨੂੰ ਮਿਲੋ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰਾਜਸੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੱਚੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗਾ ਡੂੰਘਾ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ! ਜਿਹੜੀਆਂ ਵੀ ਮੇਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਉ। ਮੈਂ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਰਾਜਾ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਕੀਤੇ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੋ।” ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਦਿਆਂ, ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਬੁਲਾਹਟ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਲ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਈਆਂ। ਉਥੇ, ਤਿੰਨ ਸੌ ਪੰਜ ਰਾਣੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤਾਮਬੇ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਚਲ ਪਈਆਂ। ਜਦ ਰਾਣੀਆਂ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲਿਆਉ।” ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਮੈਥਿਲੀ (ਸੀਤਾ) ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਜਲਦੀ ਜਲਦੀ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵੱਲ ਲਿਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਰਾਮ ਜੋੜੇ ਹੱਥ ਕਰਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੁਰੰਤ, ਆਪਣੇ ਆਸਨ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਰਾਮ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਰਾਜਾ, ਜੋ ਪੂਰਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਰਾਮ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਹੋਸ਼ ਖੋ ਬੈਠਾ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਲਦੀ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਪਿਆ ਸੀ। ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਾਣੀਆਂ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ “ਹਾਏ ਰਾਮ!” ਕਿਹਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮਿਲ ਗਈ। ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਗਲਾਂ ਲਾ ਕੇ ਸੋਫੇ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ, ਉਹ ਸਭ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੋੜੇ ਹੱਥ ਕਰਕੇ, ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂਆਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਲੈ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਵਿਦਾਈ ਲੈਣ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਸੁਖ-ਸਲਾਮਤੀ ਵੇਖੋ।” “ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਸਮਝਾਇਆ, ਪਰ ਉਹ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਸਾਨੂੰ ਤਿੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਹੇ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿਓ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।” ਜਦ ਰਾਮ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਆਗਿਆ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਰਾਘਵ! ਮੈਂ ਕੈਕਈ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਭੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਬਾਂਧ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੂੰ ਹੀ ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਰੋਕ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਜੋੜੇ ਹੱਥ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਰਮਤੇ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, “ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਾਂਗਾ। ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ ਫੜਾਂਗਾ।" ਰਾਜਾ, ਜੋ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੁਖੀ ਸੀ, ਸੱਚ ਦੀ ਜ਼ੰਜੀਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਕੈਕਈ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਤੇਰੇ ਭਲੇ, ਤੇਰੀ ਉੱਨਤੀ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਵਾਪਸੀ ਲਈ, ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਖੀ ਰਾਹੀਂ ਚਲਾ ਜਾ।” “ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਤਨ! ਤੇਰਾ ਮਨ ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਫੈਸਲਾ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।” “ਪਰ, ਪੁੱਤਰ, ਅੱਜ ਰਾਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਜਾ। ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਇਕ ਰਾਤ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਿ ਲੈ। ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਰਾਘਵ! ਜੋ ਤੂੰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੂੰ ਇਹ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਧਾਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲਈ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਹੰਝੂਆਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ, ਪਰ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ।