ਜਦੋਂ ਰਾਘਵ ਅਰਥਾਤ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਆਈ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀਆਂ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜਿਥੇ ਰਾਘਵ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਥੇ ਜੰਗਲ ਵੀ ਸਾਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਜਾਵੇ; ਜਿਥੇ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਉਹ ਅਯੋਧਿਆ ਵੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਜੰਗਲ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਜਾਨਵਰ, ਪੰਛੀ, ਹਾਥੀ, ਸ਼ੇਰ — ਸਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਣ। ਅਸੀਂ ਜਿੱਥੇ ਵਸਦੇ ਹਾਂ, ਜਾਨਵਰ ਪੰਛੀ ਉਹ ਥਾਂ ਛੱਡ ਦੇਣ; ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਉਹ ਰਹਿ ਲੈਣ — ਚਾਹੇ ਉਹ ਘਾਹ, ਮਾਸ, ਫਲ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਹੋਵੇ। ਕੈਕੇਈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ-ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਲੈਣ, ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਰਾਘਵ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਾਂਗੇ।" ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਮਨ ਡੋਲਿਆ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਧੀਰਜ ਨਾਲ, ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਰਗੇ ਚਾਲ ਨਾਲ, ਚਮਕਦੇ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ, ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਯੋਧੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਬੜੀ ਉਦਾਸੀ ਨਾਲ ਖੜਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰਾਮ ਉਥੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਜੋ ਦੁਖੀ ਸਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣਾ ਕਰਤੱਵ ਨਿਭਾ ਸਕਣ। ਪਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੁੱਖੀ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਠਹਿਰ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਜਾਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੇ।" ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ ਪੱਕਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਆਰੰਭੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ, ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਅਤੁੱਲ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸਨ, ਚਰੀਓਟੀਅਰ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਬਾਹਰ ਖੜਾ ਹਾਂ।" ਰਾਮ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਤੁਰੰਤ ਅੰਦਰ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਡੂੰਘੀਆਂ ਸਾਹਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਮਿਲੇ। ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਲਾਲ ਹੋਇਆ ਸੂਰਜ, ਸੁਆਹ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਅੱਗ, ਜਾਂ ਸੁੱਕਾ ਤਲਾਬ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਗਮ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜੈ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਹੌਲੀ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਤੇ ਮੰਦ ਸੁਰੀਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਆਖਿਆ, "ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਆਸਰੇਵਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" "ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ! ਰਾਮ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਕਾਇਮ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤੇ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹੁਣ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ — ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲੋ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰਾਜਸੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੱਚ-ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੇ ਡੂੰਘੇ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸੁੱਚੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਮੇਰੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਵੀ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਘਵ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਰਾਜਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੁਲਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਦੇ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੋ।" ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਈਆਂ। ਤਿੰਨ ਸੌ ਪੰਜ ਰਾਣੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੰਬੇ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਉਥੇ ਚਲ ਪਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਰਾਣੀਆਂ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਆ।" ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਮੈਥਿਲੀ (ਸੀਤਾ) ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਕੋਲ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਫੌਰਨ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਤੋਂ ਉੱਠ ਪਏ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ। ਰਾਜਾ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸੀ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰਾਂ ਹੋਏ ਜਾਪਦੇ ਸਨ। ਮਹਲ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਚੀਖ-ਪੁਕਾਰ ਹੋਈ, "ਹਾਏ ਰਾਮ!" — ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਵਿਚ ਮਿਲ ਗਈ। ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਿਰ ਕੇ ਸੋਫੇ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਰੋ ਪਏ। ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਅੰਸੂਆਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ, ਬੜੀ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਸਾਡੇ ਸਰਤਾਜ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਅਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਖੈਰੀ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਵੋ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਆਗਿਆ ਦੇਵੋ, ਸੀਤਾ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਵੇ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਈ ਵਜੀਬ ਤਰਕਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਰਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ।" "ਸਾਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ, ਹੇ ਮਾਣ-ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾ, ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਕੇ ਆਗਿਆ ਦੇਵੋ — ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ, ਤੇ ਸੀਤਾ — ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ।" ਰਾਮ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਆਗਿਆ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਬਾਰੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਰਾਘਵ! ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਵਰਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮੂੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ; ਅੱਜ ਤੂੰ ਹੀ ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਰੋਕ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੁਸੀਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ।" "ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ ਫੜਾਂਗਾ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ!