ਜੋ ਸੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਅੱਜ ਉਹ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈ। ਸੀਤਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਸੁਗੰਧਤ ਤੇਲਾਂ ਅਤੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਦੀ ਆਦਤ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੌਸਮ ਦੀ ਗਰਮੀ ਤੇ ਠੰਢ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਗੁਆ ਬੈਠੇਗੀ। ਅੱਜ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਵਨਵਾਸ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪੁੱਤਿ ਵਿੱਚ ਗੁਣ ਨਾ ਵੀ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਵਨਵਾਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਫਿਰ ਜਿਸਦੇ ਸਿਰਫ ਚਲਣ-ਫਿਰਣ ਨਾਲ ਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਫਤਹ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਸਦਾ ਕੀ ਕਹਿਣਾ? ਕਿਰਪਾ, ਦਇਆ, ਗਿਆਨ, ਚੰਗਾ ਚਰਿਤਰ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ—ਇਹ ਛੇ ਗੁਣ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਤਲਾਬ ਸੁੱਕ ਜਾਣ ਨਾਲ ਜਲ-ਜੀਵ ਤੜਫਦੇ ਹਨ। ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਇਸ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਣ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਫੁੱਲ-ਫਲ, ਪੱਤੇ ਤੇ ਡਾਲੀਆਂ ਵੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਮ ਹੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹਨ, ਧਰਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ-ਰੌਣਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਫਲ, ਪੱਤੇ ਤੇ ਡਾਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਲੱਖਣ ਵਾਂਗ, ਆਓ ਅਸੀਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਰਾਘਵ ਜਾਣ, ਉਥੇ ਚਲ ਪਈਏ। ਆਓ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬਾਗ-ਬਗੀਚੇ, ਖੇਤ ਤੇ ਘਰ ਛੱਡ ਦਈਏ, ਰਾਮ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਇਕਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਪਈਏ। ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਖਜ਼ਾਨਾ, ਖੰਡਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਵਲੀਆਂ, ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਤੇ ਅਨਾਜ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੁਣ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਘਰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਣ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੂਹੇ ਦੌੜਦੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਲ ਭਰੇ ਹੋਣ। ਇਹ ਘਰ ਪਾਣੀ ਤੇ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋਣ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਾਫ ਨਾ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸ, ਯਜ, ਮੰਤ੍ਰ, ਹੋਮ ਤੇ ਪਾਠ ਸਭ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਣ। ਉਹ ਘਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਤੀਖੇ ਮੌਸਮ ਨੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ, ਭਾਂਡੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਣ, ਅਸੀਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ—ਇਹ ਸਭ ਕਈਕੇਈ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਣ। ਜਿੱਥੇ ਰਾਘਵ ਜਾਣ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਹੀ ਸਾਡਾ ਨਗਰ ਹੋ ਜਾਵੇ; ਤੇ ਇਹ ਨਗਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਛੱਡ ਦਈਏ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਜਦ ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਜਾਈਏ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਖੋਦਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਹਾਥੀ ਤੇ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸਾਡੇ ਡਰ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਛੱਡ ਜਾਣ। ਜੋ ਕੁਝ ਅਸੀਂ ਛੱਡੀਏ, ਉਹ ਜੀਵ ਲੈ ਲੈਣ, ਤੇ ਜੋ ਅਸੀਂ ਵੱਸੀਏ, ਉਹ ਛੱਡ ਜਾਣ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਘਾਹ ਹੋਵੇ, ਮਾਸ, ਫਲ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਜਾਂ ਪੰਛੀ। ਕਈਕੇਈ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਘਰ-ਵਾਸੀ ਹੋ ਜਾਵੇ; ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਰਾਘਵ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਰਹੀਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਮਨ ਕਦੇ ਵੀ ਡੋਲਿਆ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਾਲ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਕੇਲਾਸ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਯੋਧੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ। ਰਾਮ ਆਪ ਤਾਂ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਉੱਥੇ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖੜਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਪਰ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਖਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਰੁਕ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਆਇਆ ਸੀ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਜਾਣ ਆਉਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦੇਵੋ।" ਹੁਣ, ਅਗਲਾ ਚੌਂਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਕੰਵਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਮਲ, ਅਦੁੱਤੀਅ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਬਾਹਰ ਖੜਾ ਹਾਂ।" ਰਾਮ ਵਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸਾਰਥੀ ਤੁਰੰਤ ਅੰਦਰ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਡੋਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਡੂੰਘੀਆਂ ਸਾਹਾਂ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਤਲਾਬ ਵਾਂਗ, ਸੁਲਗਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਲਾਲ ਹੋਏ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਸਾਰਥੀ ਨੇ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਬੜੀ ਸਿਆਣਪ ਵਾਲਾ ਸੀ ਪਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਜਦ ਰਾਜਾ ਸਿਰਫ ਰਾਮ ਲਈ ਦੁਖੀ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ, ਸਾਰਥੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਡਰ ਤੇ ਹੌਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, "ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਘ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਧਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਆਧਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਖੈਰ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ! ਰਾਮ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਡਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਮਹਾਂ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਵੇਗਾ—ਉਸਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਜੋ ਰਾਜਸੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੇ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ।" ਉਸ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਜੋ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਡੂੰਘਾ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਜੋ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹੋਣ, ਜਦ ਮੈਂ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂ।" ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਰਾਜਾ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ; ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਕੀਤੇ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੋ।" ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਵਲੋਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਮਹਲ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਈਆਂ। ਉੱਥੇ, ਸਵਾ ਤਿੰਨ ਸੌ (ਸਾੜھے ਤਿੰਨ ਸੌ) ਲਾਲ-ਅੱਖੀਆਂ, ਵਰਤ ਲਏ ਹੋਏ ਔਰਤਾਂ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਚਲ ਪਈਆਂ। ਜਦ ਪਤਨੀਆਂ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਲਿਆਓ।" ਸਾਰਥੀ ਨੇ ਰਾਮ, ਲਖਣ ਅਤੇ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।