ਇਹ ਉਹ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਜ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਚੱਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਸੀ। ਪਰ ਧਰਮ ਦੇ ਆਦਰ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਉੱਡਦੇ ਜੀਵ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਸੀ, ਅੱਜ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਆਮ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੀਤਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਸੁਗੰਧੀ ਤੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਦੀ ਆਦਤ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੌਸਮਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਤੇ ਠੰਡ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਗੁਆ ਦੇਵੇਗੀ। ਅੱਜ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਅ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਲਾਵਤਨੀ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਗੁਣਹੀਣ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਵਨਵਾਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਫਿਰ ਜਿਸਦੀ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਨੇ ਹੀ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਉਸਦਾ ਕੀ ਕਹਿਣਾ। ਦਇਆ, ਮੀਠਾਸ, ਵਿਦਿਆ, ਚੰਗਾ ਸੁਭਾਵ, ਸਯਮ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ—ਇਹ ਛੇ ਗੁਣ ਰਾਘਵ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਰਾਮ ਦੁੱਖੀ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਚ ਪਾਣੀ ਘਟਣ ਨਾਲ ਜਲ-ਚਰ ਪ੍ਰਾਣੀ ਤੜਫਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਫੁੱਲ-ਫਲ, ਪੱਤੇ ਤੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਹੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹਨ, ਧਰਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ; ਲੋਕ ਫੁੱਲ, ਫਲ, ਪੱਤੇ ਤੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਾਂਗ, ਆਓ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਰਾਘਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਪਈਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਓ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਗਾਂ, ਖੇਤਾਂ, ਘਰ-ਦੁਆਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੁੱਖ-ਸੁਖ ਵਿਚ ਇਕ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀਏ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਹਨ। ਚਾਹੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਜਮਿਆ ਹੋਇਆ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੋਵੇ, ਖੰਡਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਵਲੀਆਂ, ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਧਨ ਤੇ ਅਨਾਜ—ਸਭ ਕੁਝ ਅਸਲ ਮੁੱਲ ਖੋ ਬੈਠੇ। ਘਰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਿਪੇ ਹੋਣ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਛੱਡੇ ਹੋਏ, ਚੂਹਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ, ਸਾਫ-ਸਫਾਈ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਟੁੱਟੇ ਭਾਂਡੇ, ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਘਰ, ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਟੈਕਸ ਰਹੇ, ਨਾ ਯਗ੍ਯ, ਨਾ ਮੰਤ੍ਰ, ਨਾ ਹਵਨ, ਨਾ ਪਾਠ—ਇਹ ਸਭ ਕੈਕੇਈ ਲੈ ਲਵੇ। ਜਿੱਥੇ ਰਾਘਵ ਜਾਣ, ਓਥੇ ਹੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਈਏ; ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਅਸੀਂ ਛੱਡ ਦਿਆਂ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜਦ ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਵਲ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਪੰਛੀ, ਹਾਥੀ, ਸਿੰਘ—all ਸਾਡੀ ਡਰ ਤੋਂ ਜੰਗਲ ਛੱਡ ਜਾਣ। ਜਿਥੇ ਅਸੀਂ ਵੱਸੀਏ, ਓਥੇ ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਰਹਿ ਜਾਣ, ਤੇ ਜਿਥੇ ਅਸੀਂ ਛੱਡੀਏ, ਓਥੇ ਉਹ ਆ ਵੱਸਣ। ਕੈਕੇਈ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਇਹ ਘਰ-ਹਵੈਲੀਆਂ ਲੈ ਲਵੇ, ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਰਾਘਵ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਜੀਵਾਂਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਕਹੀਆਂ, ਪਰ ਰਾਮ ਦਾ ਮਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਡੋਲਿਆ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਾਲ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ, ਜਿਥੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਉਦਾਸ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖਿਆ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰਾਮ ਉਥੇ ਖੜੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ। ਪਰ, ਜਦ ਉਹ ਦੁਖੀ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਜਾਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਰੁਕ ਗਏ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਉੱਥੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਪੱਕਾ ਨਿਰਣੈ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਜੰਗਲ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਮੇਰਾ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਾਓ।" ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਜੋ ਕੰਜਕੰਵਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਕਾਲਾ, ਅਤੁੱਲ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹਾਂ।" ਰਾਮ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਤੁਰੰਤ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਏ ਬੈਠੇ ਸਨ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀਆਂ ਸਾਹਾਂ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਲਾਲ ਹੋਏ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ, ਰਾਖ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਅੱਗ ਵਰਗਾ, ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਰਹਿਤ ਝੀਲ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਸੀ ਪਰ ਮਨੋਂ ਬਹੁਤ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, ਜਦ ਰਾਜਾ ਸਿਰਫ ਰਾਮ ਲਈ ਦੁਖੀ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਡਰ ਅਤੇ ਨਰਮੀ ਭਰੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, "ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਵਰਗਾ, ਬਾਹਰ ਖੜਾ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਆਸਰੇਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।" "ਤੁਸੀਂ ਚੰਗੇ ਰਹੋ! ਸੱਚ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਾਮ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਵੇਗਾ—ਉਸਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਰਗਾ।" ਇਸ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਮੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗਾ ਡੂੰਘਾ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਆਖਿਆ, "ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂ।" ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ, ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੋ।" ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ, ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਮਹਲ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਈਆਂ। ਉੱਥੇ, ਸਵਾ ਤਿੰਨ ਸੌ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਵਰਤ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਕੋਸ਼ਲਿਆ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਲ ਪਈਆਂ। ਜਦ ਉਹ ਪਤਨੀਆਂ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸੁਮੰਤ੍ਰ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲਿਆਓ।