ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕ—ਦੋਹਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਮਿੱਤਰ, ਨੌਕਰ, ਜਾਂ ਗਰੀਬ ਮੰਗਤੇ—ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਅਣਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਹਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲੇ। ਹੁਣ, ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਤੀਹਤੀ ਸర్గਾ ਸੁਣੋ। ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਵੰਸ਼ਜ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੈਦੇਹੀ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਧਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਨਿਕਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਦੋ ਸੇਵਕ ਉਠਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਤਿੰਨੋਂ ਦੀ ਚਮਕ-ਚਮਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਰਾਜਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਝਲਕ ਪਕੜਨ ਲਈ ਮਹਲਾਂ, ਹਵੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਮਿਨਾਰਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਗਲੀਆਂ ਇੰਨੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ ਕਿ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਛੱਤਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਦਿਲ ਨਾਲ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪੈਦਲ ਚੱਲਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਜਿਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਚਲਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਹਨ। ਉਹ, ਜੋ ਰਾਜ-ਸੁਖ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਧਰਮ ਲਈ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ। ਸੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਡਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਅੱਜ ਰਾਜਮਾਰਗ 'ਤੇ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੀਤਾ, ਜੋ ਸੁਗੰਧਤ ਉਂਨ ਅਤੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਦੀ ਆਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੌਸਮਾਂ ਦੇ ਗਰਮੀ-ਠੰਡੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਗੁਆ ਦੇਵੇਗੀ। ਅੱਜ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੇਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਨਵਾਸ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਦੋਂ ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਵਨਵਾਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਤਾਂ ਜਿਸ ਦੀ ਚਲਣੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ? ਰਾਘਵ, ਜੋ ਦਇਆ, ਮਰਦਤਾ, ਵਿਦਿਆ, ਚੰਗਾ ਚਲਣ, ਸਯੰਯਮ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ—ਇਹ ਛੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਮ ਦੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਖਤਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜਲ-ਜੀਵ ਤੜਫਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ-ਫਲ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਚੋਟ ਆਉਣ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਧਰਮ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਫੁੱਲ, ਫਲ, ਪੱਤੇ, ਟਾਹਣੀਆਂ—ਹੋਰ ਲੋਕ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਾਂਗ, ਆਓ ਅਸੀਂ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਲਦੀ ਚੱਲੀਏ। ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਗਾਂ, ਖੇਤਾਂ ਅਤੇ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਗਮੀ ਵਿੱਚ ਇਕਜੁਟ ਹੋ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਰਾਮ, ਧਰਮਵਾਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀਏ। ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਖਜਾਨੇ, ਉਜੜੇ ਅੰਗਣ, ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਧਨ-ਅਨਾਜ—ਇਹ ਸਭ ਦੀ ਕੀਮਤ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਘਰ ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਣ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੇ ਹੋਣ, ਚੂਹਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਵਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਥਾਂ ਸੁਰਾਂ-ਹੋਲ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਪਾਣੀ ਤੇ ਧੂੰਆਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਸਫਾਈ ਤੋਂ ਵੰਜੇ, ਟੈਕਸ, ਯਜਨ, ਮੰਤਰ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਪਾਠ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣ। ਕਠੋਰ ਮੌਸਮ ਵਾਂਗ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਭਾਂਡੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਅਸੀਂ ਛੱਡ ਦੇਣ ਵਾਲੇ—ਇਹ ਘਰ ਕੈਕੇਈ ਲੈ ਲਵੇ। ਜਿੱਥੇ ਰਾਘਵ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਜਾਵੇ; ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਅਯੋਧਿਆ ਜੰਗਲ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੋਦਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਪਹਾੜੀ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਵੀ, ਸਾਡੇ ਡਰ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਛੱਡ ਜਾਣ। ਉਹ ਸਾਡੀ ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਲੈ ਲੈਣ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਵੱਸਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਛੱਡ ਦੇਣ—ਘਾਹ, ਮਾਸ, ਫਲ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ। ਕੈਕੇਈ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਇਹ ਸਭ ਲੈ ਲਵੇ; ਅਸੀਂ ਰਾਘਵ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹਿਲਿਆ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ, ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਾਲ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਵੀਰ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਉਦਾਸ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਖੁਦ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਥੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਰਾਮ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਆ। ਪਰ, ਪਹਿਲਾਂ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਮ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਰੁਕ ਗਿਆ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਆਉਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦੇਣ ਆਇਆ ਸੀ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਵਨ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨੀਤੀ ਕਰਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੀ ਆਉਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦਿਓ।" ਹੁਣ, ਚੌਤੀ ਸੰਗ੍ਰਾ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਕਮਲ-ਨੈਣ, ਸ਼ਯਾਮ, ਅਦ্বਿਤੀਯ ਅਤੇ ਮਹਾਨ, ਰਥਵਾਹਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।" ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਰਥਵਾਹਕ ਨੇ ਜਲਦੀ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੁਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਡੂੰਘੀ ਆਹ ਭਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ, ਲਾਲ ਹੋਏ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਰਾਖ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਝੀਲ ਵਾਂਗ, ਵੇਖਿਆ। ਰਥਵਾਹਕ ਨੇ, ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਪਰ ਮਨ-ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ, ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਗਲਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਰਥਵਾਹਕ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦੀ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾ ਦਿੱਤੀ, ਫਿਰ ਡਰ, ਹੌਲੇ ਅਤੇ ਨਰਮ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ: "ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਅਧੀਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦੇ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।