ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਤ੍ਰਿਜਟਾ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਗਾਇਆਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਦਲੇ, ਉਹ ਰਾਮ ਚੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਅਸੀਸਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸੁੱਖ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਰਦਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਨ ਪੂਰੀ ਸੀ—ਆਪਣੀ ਧਰਮਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਮਿੱਤਰ ਸੀ, ਕੋਈ ਨੌਕਰ ਜਾਂ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਭਿਖਾਰੀ—ਉਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਨੂੰ ਉਚਿਤ ਉਪਹਾਰ ਜਾਂ ਆਦਰ ਨਾ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਹਰ ਕੋਈ ਰਾਜੀ ਸੀ। ਹੁਣ, ਵਾਯੂਮਈਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਤੀਹਵੇਂ ਤੀਜੇ ਸਰਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸੁਣੋ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੀਤਾ ਜੀ ਸਮੇਤ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਚਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਦੋ ਨੌਕਰ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਜੀ ਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹਨ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਲੰਘਦੇ ਹਨ, ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਝਲਕ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮਹਿਲਾਂ, ਹਵੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਮਿਨਾਰਾਂ ਦੀ ਛੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਲੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਇੰਨਾ ਕਿ ਰਸਤਾ ਲੰਘਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਛੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਦੁਖੀ ਦਿਲ ਨਾਲ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਲੋਕ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪੈਦਲ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾ ਦੇ ਦਿਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜਿਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਦੇ ਚਾਰ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਲਸ਼ਕਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਿਰਫ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਹਨ।" "ਜੋ ਰਾਜ ਦਾ ਸੁਆਦ ਚੱਖ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਸੀ, ਉਹ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਸੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਗਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ, ਅੱਜ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈ ਹੈ।" "ਸੀਤਾ, ਜੋ ਸੁਗੰਧਤ ਤੇਲ ਤੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਦੀ ਆਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਰੁੱਤਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਤੇ ਠੰਢ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਗੁਆ ਦੇਵੇਗੀ।" "ਅੱਜ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਭੂਤ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਲਾਵਤਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।" "ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਗੁਣਹੀਣ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਜਲਾਵਤਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਜਿਸ ਦੀ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਨੇ ਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ ਹੈ।" "ਦਇਆ, ਮਿਹਰਬਾਨੀ, ਵਿਦਿਆ, ਚੰਗਾ ਸੁਭਾਅ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ—ਇਹ ਛੇ ਗੁਣ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਰਾਮ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਜਲ ਕੁੰਡ ਸੁੱਕ ਜਾਣ ਨਾਲ ਜਲ ਚਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ, ਇਸ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਚੋਟ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਫੁੱਲ, ਫਲ, ਪੱਤੇ ਤੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨੁਕਸਾਨ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਉਹ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਧਰਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਬਾਕੀ ਲੋਕ ਫੁੱਲ, ਫਲ, ਪੱਤੇ ਤੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਆਓ ਅਸੀਂ ਵੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਾਂਗ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਚੱਲ ਪਈਏ, ਜਿਥੇ ਵੀ ਉਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਗਾਂ, ਖੇਤਾਂ ਤੇ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੁੱਖ-ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਇਕਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਪਾਵਨ ਰਹਿ ਚੱਲੀਏ।" "ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਈਆਂ ਦੌਲਤਾਂ, ਉਜੜੇ ਹੋਏ ਅੰਗਨਿਆਂ, ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਤੇ ਅਨਾਜ—ਇਹ ਸਭ ਹੁਣ ਬਿਲਕੁਲ ਮੁੱਲ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਣ।" "ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਛੱਡੇ ਹੋਏ, ਚੂਹਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ।" "ਬਿਨਾਂ ਪਾਣੀ ਤੇ ਧੂੰਏ ਦੇ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ, ਗੁੰਮ ਹੋਈਆਂ ਲਾਗਤਾਂ, ਯਜਨਾਂ, ਮੰਤਰਾਂ, ਹੋਮਾਂ ਤੇ ਪਾਠਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ।" "ਕਠੋਰ ਰੁੱਤ ਵਾਂਗ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਬਰਤਨ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਸਾਡੀ ਤਰਫੋਂ ਛੱਡੇ ਹੋਏ—ਇਹ ਘਰ ਕੈਕਈ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਣ।" "ਜਿਥੇ ਵੀ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਜਾਣ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਹੀ ਸਾਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੋ ਜਾਵੇ; ਤੇ ਅਸੀਂ ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਅਯੋਧਿਆ ਜੰਗਲ ਹੋ ਜਾਵੇ।" "ਸਾਰੇ ਖੋਦਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਹਾਥੀ ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਵੀ, ਸਾਡੇ ਡਰ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਛੱਡ ਜਾਣ।" "ਜੋ ਕੁਝ ਅਸੀਂ ਛੱਡੀਏ, ਉਹ ਲੈ ਲੈਣ, ਤੇ ਜੋ ਅਸੀਂ ਵਸਾਈਏ, ਉਹ ਛੱਡ ਦੇਣ—ਘਾਹ, ਮਾਸ, ਫਲ, ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ।" "ਕੈਕਈ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਲੈ ਲਵੇ; ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਾਂਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਡੋਲਿਆ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ, ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਾਲ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਦਾਸ ਦਿਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਪ ਤਾਂ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਉਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਸਨ। ਰਾਮ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਰਾਮ—ਜੋ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੁਖੀ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਨ—ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਦੀ ਸੁਚਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਉਥੇ ਸੀ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਵੋ।" ਹੁਣ, ਚੌਂਤੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਵਾਰੀ ਆਈ। ਰਾਮ, ਜੋ ਕੰਜਕਲੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਾਮਵੇਰਗੀ ਰੰਗਤ ਦੇ, ਅਤੁੱਲ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।" ਰਾਮ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਰਥੀ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਇੰਦਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਡੂੰਘੀਆਂ ਸਾਹਾਂ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਾਲ ਹੋਏ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਸੁਆਹ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਝੀਲ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਰਥੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਮਝਦਾਰ ਸੀ, ਪਰ ਮਨੋਂ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਰਾਜਾ ਸਿਰਫ ਰਾਮ ਲਈ ਹੀ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।