ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੰਡ ਹੱਥੋਂ ਛੱਡਿਆ, ਉਹ ਸੀਧਾ ਸਰਯੂ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ ਤੇ ਵੱਡੇ ਗਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿਚ, ਬਲਦਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਡਿੱਗਿਆ। ਫਿਰ, ਸਰਯੂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਧਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਗਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਗਰਗ ਵੰਸ਼ੀ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਾ ਹੋ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੀ ਮਜ਼ਾਕ ਸੀ। ਇਹ ਤੇਰੀ ਅਜੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਉਕਸਾਇਆ। ਹੁਣ, ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ ਹੋਰ ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ।" ਰਾਮ ਨੇ ਸੱਚ ਦੱਸਿਆ, "ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਰੋਕ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮੇਰੀ ਦੌਲਤ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਪੂਣ ਤੇ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਾਂ।" ਤਦ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਉਹ ਗਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੀ ਕੀਰਤੀ, ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸੁਖ ਵਧੇ। ਰਾਮ, ਜੋ ਪੂਰਨ ਪੁਰਖਤਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧਰਮ ਨਾਲ ਕਮਾਈ ਹੋਈ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਰਿਆਦਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਗਾ ਸੀ। ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਮਿੱਤਰ, ਨੌਕਰ ਜਾਂ ਗਰੀਬ ਭਿਖਾਰੀ ਸੀ—ਉਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਆਦਰ ਤੇ ਦਾਨ ਮਿਲੇ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਤਿੰਤੀਸਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੌਲਤ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਦੋ ਦਾਸ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਸੀਤਾ ਹਾਰ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦ ਰਾਮ ਗਲੀ ਵਿਚ ਲੰਘੇ, ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਮਹਲਾਂ, ਹਵੈਲੀਆਂ ਤੇ ਮੀਨਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਗਲੀਆਂ ਇੰਨੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ ਕਿ ਉਥੋਂ ਲੰਘਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਛੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਪੈਦਲ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, "ਜਿਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰ ਭਾਗੀ ਫੌਜ ਚਲਦੀ ਸੀ, ਅੱਜ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਹਨ। ਜੋ ਰਾਜ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਚੱਖ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵੀ ਕੋਈ ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੀਤਾ, ਜੋ ਸੁਗੰਧਤ ਉਬਟਣ ਤੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਦੀ ਆਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਰੁੱਤਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਤੇ ਠੰਢ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਗੁਆ ਦੇਵੇਗੀ।" ਉਹ ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ, "ਅੱਜ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਭੂਤ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਕੋਈ ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਭੇਜਦਾ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਗੁਣਹੀਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਵਨਵਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਫਿਰ ਜਿਸ ਦੀ ਚਲਣ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਕਹਿਣਾ। ਕਰੁਣਾ, ਦਇਆ, ਵਿਦਿਆ, ਚੰਗਾ ਸੁਭਾਉ, ਸੈਲਖ, ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ—ਇਹ ਛੇ ਗੁਣ ਰਾਮ ਵਿਚ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਲੋਕ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਵਿਚ ਜਲਾਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸੁੱਕ ਜਾਣ ਨਾਲ ਜਲਚਰ ਤੜਫਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਫੁੱਲ, ਫਲ, ਪੱਤੇ ਤੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਥੇ ਵੀ, ਰਾਮ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ। ਰਾਮ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਧਰਮ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਤੇਜਸਵੀ ਹੈ; ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਫਲ, ਪੱਤੇ ਤੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਆਓ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਾਂਗ ਅਸੀਂ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀਏ। ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਗਾਂ, ਖੇਤਾਂ ਤੇ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਇਕਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਧਰਮੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀਏ। ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਪਈਆਂ ਦੌਲਤਾਂ, ਖੰਡਰ ਹੋਏ ਆੰਗਣ, ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਸੋਨਾ, ਅਨਾਜ—ਇਹ ਸਭ ਅਣਮੁੱਲ ਹੋ ਜਾਣ।" "ਇਹ ਘਰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਣ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਛੱਡੇ ਹੋਣ, ਚੂਹਿਆਂ ਦੇ ਬਿਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਣ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹੋਣ, ਸਾਫ਼-ਸਫਾਈ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਰ, ਯਜ, ਮੰਤ੍ਰ, ਹੋਮ ਤੇ ਪਾਠ ਸਭ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣ। ਮੌਸਮ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਭਾਂਡੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਣ, ਅਸੀਂ ਛੱਡ ਦਿਤੇ ਹੋਣ—ਇਹ ਘਰ ਕੈਕੇਈ ਲੈ ਲਵੇ।" "ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਜੰਗਲ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਜਾਵੇ; ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਸੀਂ ਛੱਡ ਦਿਆਂ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰ, ਪੰਛੀ, ਹਾਥੀ, ਸ਼ੇਰ—ਸਾਡੇ ਡਰ ਤੋਂ ਜੰਗਲ ਛੱਡਣ ਲੱਗ ਪੈਣ। ਅਸੀਂ ਜੋ ਛੱਡੀਏ, ਉਹ ਲੈ ਲੈਣ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਵੱਸੀਏ, ਉਹ ਛੱਡ ਦੇਣ—ਘਾਹ, ਮਾਸ, ਫਲ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ। ਕੈਕੇਈ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਇਹ ਸਭ ਲੈ ਲਵੇ; ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਾਂਗੇ।" ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਣੀਆਂ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਇਕ ਤਿਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਡੋਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਾਲ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਤੇ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਿਸ਼ਟ ਨਾਇਕ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖਿਆ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋ ਕੇ, ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਰਾਮ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਚਲਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰ ਸਕੇ। ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਰਾਮ—ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਜਾਣ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰ ਸੀ—ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਪੱਕਾ ਮਨ ਬਣਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰਾ ਪਹੁੰਚਣਾ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਦੱਸੋ।