ਤ੍ਰਿਜਟਾ, ਜਿਸਦਾ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇਜ ਭ੍ਰਿਗੁ ਤੇ ਅੰਗਿਰਸ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਘੇਰੇ ਤੱਕ ਜਾਣ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੋਲੇ, “ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਮੈਂ ਗਰੀਬ ਹਾਂ ਤੇ ਮੇਰੇ ਬਹੁਤ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੰਗਲ ਜੋਤ ਕੇ ਹੀ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ।” ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਰਾਮ ਹਲਕੇ ਹਾਸੇ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, “ਮੈਂ ਹਜੇ ਤੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਜਿੰਨੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਲਾਠੀ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲਏਂ, ਉਤਨੀ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ।” ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਕਮਰ ਬੰਨ੍ਹੀ, ਆਪਣੀ ਲਾਠੀ ਲੈ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸੁੱਟੀ। ਉਹ ਲਾਠੀ ਉਸਦੇ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਸਰਯੂ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ, ਬਲਦਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਡਿੱਗੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਨੂੰ ਸਰਯੂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਉਸਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਲੈ ਚਲ ਪਏ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਗਰਗ ਵੰਸ਼ੀ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਾ ਹੋ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਮੇਰੀ ਮਜ਼ਾਕ ਸੀ। ਇਹ ਤੇਰੀ ਅਟੱਲ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਕਸਾਇਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ। ਮੈਂ ਸੱਚ-ਮੁੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕਾਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਦੌਲਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੈ ਲੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ ਤੇ ਯਸ਼ ਮਿਲ ਸਕੇ।” ਤਦ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉਹ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਸੀਸਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦਾ ਯਸ਼, ਤਾਕਤ ਤੇ ਸੁਖ ਹੋਰ ਵਧ ਗਿਆ। ਰਾਮ, ਜੋ ਪੂਰਨ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਕਮਾਏ ਹੋਏ ਵੱਡੇ ਖਜਾਨੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਯੋਗ ਸੀ। ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਦੋਜਾਤੀ ਮਿੱਤਰ, ਨੌਕਰ ਜਾਂ ਗਰੀਬ ਭਿਖਾਰੀ ਸੀ, ਉਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਯਥੋਚਿਤ ਦਾਨ ਤੇ ਆਦਰ ਮਿਲਿਆ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਤੈਂਤੀਸਵੇਂ ਸਰਗ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੌਲਤ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਨਿਕਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਦੋ ਦਾਸੀ ਉਠਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਸੀਤਾ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਬੜੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦ ਉਹ ਰਸਤਾ ਲੰਘ ਰਹੇ ਸਨ, ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਝਲਕ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮਹਲਾਂ, ਹਵেলੀਆਂ ਤੇ ਮੀਨਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਗਲੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਛੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਤੱਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਉਹ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ, “ਜਿਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਦੇ ਵੱਡੀ ਚਤੁਰੰਗਣੀ ਫੌਜ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਅੱਜ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਰਾਜ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਆਸਵਾਦ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਉਹ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ ਸੀ, ਸਦਾ ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦਾ। ਜਿਹੜੀ ਸੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਜੀਵ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਅੱਜ ਲੋਕ ਰਾਜਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੀਤਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਸੁਗੰਧਤ ਤੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਲਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਜਲਦੀ ਹੀ ਰੁੱਤਾਂ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਤੇ ਠੰਢ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਗੁਆ ਦੇਵੇਗੀ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਅੱਜ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਕਿਸੇ ਭੂਤ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜਾ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਨਵਾਸ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਗੁਣਹੀਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਵਨਵਾਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਫਿਰ ਜਿਸ ਦੀ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਨੇ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਮੋਹ ਲਿਆ, ਉਸਦਾ ਕੀ ਕਹਿਣਾ! ਦਇਆ, ਦਯਾਲਤਾ, ਵਿਦਿਆ, ਚੰਗਾ ਚਰਿੱਤਰ, ਸਯਮ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ—ਇਹ ਛੇ ਗੁਣ ਰਘੁਕੁਲ ਰਤਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਖੁੱਟਣ ਨਾਲ ਜਲ-ਚਰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਰਾਮ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ ਜਦ ਮੂਲ ਤੋਂ ਘਾਇਲ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਰੁੱਖ ਹੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਹੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹਨ, ਧਰਮ ਦਾ ਮੂਲ, ਤੇਜਸਵੀ; ਫੁੱਲ, ਫਲ, ਪੱਤੇ ਤੇ ਟਹਿਣੀਆਂ ਹੋਰ ਲੋਕ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਆਓ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਾਂਗ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਸਜਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਰਘੁਕੁਲ ਰਤਨ ਰਾਮ ਜਾਣ, ਉੱਥੇ ਚਲ ਪਈਏ। ਆਓ, ਆਪਣੇ ਬਾਗ-ਬਗੀਚੇ, ਖੇਤ-ਖਲਿਹਾਨ, ਘਰ-ਦੁਆਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਦੁਖ ਤੇ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀਏ। ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਮਿਆ ਖਜ਼ਾਨਾ, ਉਜੜੇ ਅੰਗਣ, ਇਕੱਠੀ ਦੌਲਤ ਤੇ ਅਨਾਜ—ਇਹ ਸਭ ਅਪਮੁੱਲ ਹੋ ਜਾਣ। ਘਰਾਂ ਉੱਤੇ ਮਿੱਟੀ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵੇ, ਦੇਵਤੇ ਛੱਡ ਜਾਣ, ਚੂਹੇ ਉੱਤੇ ਦੌੜਦੇ ਫਿਰਣ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਿਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਵਣ। ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਾਣੀ ਰਹੇ, ਨਾ ਧੂੰਆ, ਨਾ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਸਫਾਈ, ਨਾ ਟੈਕਸ, ਨਾ ਯਜ, ਨਾ ਮੰਤ੍ਰ, ਨਾ ਹੋਮ, ਨਾ ਪਾਠ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਤੀਖੇ ਮੌਸਮ ਨੇ ਘਰ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ, ਮਟਕੇ ਟੁੱਟ ਗਏ ਹੋਣ, ਅਸੀਂ ਉਹ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿਤੇ ਹੋਣ—ਉਹ ਘਰ ਕੈਕਈ ਲੈ ਲਵੇ। ਜਿੱਥੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਹੀ ਸਾਡਾ ਨਗਰ ਬਣ ਜਾਵੇ; ਤੇ ਇਹ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾਡਾ ਜੰਗਲ ਹੀ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਿੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਤੂ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਹਾਥੀ ਤੇ ਸਿੰਘ ਵੀ, ਸਾਡੇ ਡਰ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਛੱਡ ਜਾਣ। ਅਸੀਂ ਜੋ ਛੱਡ ਦਿਆਂ, ਉਹ ਜਾਨਵਰ ਲੈ ਲੈਣ, ਤੇ ਜੋ ਅਸੀਂ ਵਸਾਈਏ, ਉਹ ਛੱਡ ਜਾਣ—ਘਾਹ, ਮਾਸ, ਫਲ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ। ਕੈਕਈ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਇਹ ਸਭ ਲੈ ਲਵੇ, ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਰਘੁਕੁਲ ਰਤਨ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹਾਂਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਬਿਆ ਨਹੀਂ।