ਜਦੋਂ ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਧਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨੌਕਰ-ਚਾਕਰ ਅਤੇ ਨਾਤੀ-ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਧਨ ਦਾ ਢੇਰ ਉਥੇ ਬੜੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਚਮੁਚ ਸਭ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਪੁਰਖ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਧਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਗਰਗ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਸੀ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਹਲ ਜੋਤ ਕੇ, ਖੁਦ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਆਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਤਿ-ਪਤਨੀ ਲਈ ਦੇਵੀ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹਲ ਤੇ ਗੈਂਤੀ ਪਾਸੇ ਰੱਖ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਖਾਂ, ਕਰ। ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ, ਸ਼ਾਇਦ ਕੁਝ ਮਿਲ ਜਾਵੇ।” ਤ੍ਰਿਜਟਾ, ਜੋ ਭ੍ਰਿਗੁ ਅਤੇ ਅੰਗੀਰਸ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਘੇਰੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਮੈਂ ਗਰੀਬ ਹਾਂ ਤੇ ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੰਗਲ ਜੋਤ ਕੇ ਹੀ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਵੀ ਕੁਝ ਚਿੰਤਾ ਕਰੋ।” ਰਾਮ ਨੇ ਹਲਕਾ ਹਾਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਜਿੰਨਾ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਲਾਠੀ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲਏਂ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਤੇਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।” ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਚੰਗੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੱਸੇ, ਆਪਣੀ ਲਾਠੀ ਲਈ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਲਾਠੀ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਸਰੀਯੂ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਝੁੰਡ ਵਿਚ, ਬਲਦਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਡਿੱਗੀ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਨੂੰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਮਿਲ ਕੇ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਉਸਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਲੈ ਗਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਗਰਗ ਵੰਸ਼ੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ, “ਤੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਾ ਹੋਈਂ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੀ ਮਜ਼ਾਕ ਸੀ। ਇਹ ਤੇਰੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਜਾਣਣ ਲਈ ਹੀ ਏਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ।” ਰਾਮ ਨੇ ਸੱਚ ਦੱਸਿਆ, “ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕਾਂਗਾ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਮੇਰਾ ਧਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਸੋ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ ਤੇ ਯਸ਼ ਮਿਲਣ।” ਤਦ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਸੀਸਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦਾ ਯਸ਼, ਤਾਕਤ ਤੇ ਸੁਖ ਹੋਰ ਵਧ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾਂ ਵਿਚ ਧਰਮ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਵੱਡਾ ਧਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜੰਮਿਆ ਮਿਤਰ ਹੋਵੇ, ਨੌਕਰ ਜਾਂ ਗਰੀਬ ਭਿਖਾਰੀ—ਉਥੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਦਰ ਤੇ ਦਾਨ ਮਿਲਿਆ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਤੀਹਵਾਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਧਨ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਨਿਕਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਦੋ ਨੌਕਰ ਚੁੱਕਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਸੀਤਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਲੋਕ ਮਹਲਾਂ, ਹਵੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਮਿਨਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋਏ। ਗਲੀਆਂ ਇੰਨੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਛੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਤੇ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ, ਜਿਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਹੀ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਹਨ। ਉਹ, ਜੋ ਰਾਜਸੁਖਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਉੱਡਦੇ ਜੀਵ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਸੀ, ਅੱਜ ਰਾਜਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਸੀਤਾ, ਜੋ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪ ਤੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਦੀ ਆਦਤ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੌਸਮਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਤੇ ਠੰਡ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਗੁਆ ਬੈਠੇਗੀ। ਅੱਜ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ ਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ ਕੋਈ ਭੂਤ ਵਲੋਂ ਵਸ਼ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਜਲਾਵਤਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪੁੱਤਿ ਗੁਣਹੀਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਜਲਾਵਤਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਫਿਰ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਤਾਂ ਇਹ ਸੋਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕੀਦੀ। ਦਇਆ, ਦਯਾ, ਵਿਦਿਆ, ਚੰਗਾ ਸੁਭਾਉ, ਸਯਮ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ—ਇਹ ਛੇ ਗੁਣ ਰਾਘਵ, ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਖੁੱਟਣ ਨਾਲ ਜਲਜੰਤੂ ਤੜਪਦੇ ਹਨ। ਜਗਤ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਚੋਟ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਫੁੱਲ, ਫਲ, ਪੱਤੇ ਤੇ ਟਹਿਣੀਆਂ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਧਰਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਫੁੱਲ, ਫਲ, ਪੱਤੇ ਤੇ ਟਹਿਣੀਆਂ ਹੋਰ ਲੋਕ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਚਲੋ ਅਸੀਂ ਵੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਾਂਗ ਰਾਘਵ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰੀਏ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵੀ ਜਾਵੇ। ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਗਾਂ, ਖੇਤਾਂ ਤੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਈਏ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਇਕਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਰਾਮ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰੀਏ। ਚਾਹੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਖਜਾਨੇ ਹੋਣ, ਖੰਡਰ ਹੋਏ ਆੰਗਣ, ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਧਨ ਤੇ ਅਨਾਜ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੁੱਲਹੀਣ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਛੱਡੇ ਹੋਏ, ਚੂਹਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਪਾਣੀ ਤੇ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਾਫ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ, ਗੁਆਚੇ ਹੋਏ ਟੈਕਸ, ਯਜਨ, ਮੰਤ੍ਰ, ਹੋਮ ਤੇ ਪਾਠਾਂ ਤੋਂ ਵੀਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਮਾੜੀ ਰੁੱਤ ਨੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਟੁੱਟੇ ਭਾਂਡੇ, ਸਾਡੇ ਵਲੋਂ ਛੱਡੇ ਹੋਏ—ਇਹ ਘਰ ਕੈਕੇਈ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਲਵੇ!