ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਆਪਣੇ ਦਾਨ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਦੁਜਜਨਮੀਆਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਦਾ ਪੂਰਨ ਆਦਰ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇ।" ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਆਪ ਹੀ ਰਾਮ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਧਨ ਲੈ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹੋਣ। ਫਿਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਕਾਫੀ ਧਨ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਕੰਠ ਰੋਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰਾ ਘਰ ਤੇ ਰਾਮ ਦਾ ਘਰ, ਦੋਵੇਂ, ਮੇਰੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਲਈ ਖਾਲੀ ਨਾ ਰਹਿਣ।" ਇਹ ਗੱਲ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਆਸਰੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਸਨ, ਕਹਿ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਖਜਾਂਚੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰਾ ਧਨ ਲਿਆਓ।" ਫਿਰ, ਆਸਰੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਧਨ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਧਨ ਦਾ ਢੇਰ ਉਥੇ ਰਖਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਦੇਖਣ ਯੋਗ ਸੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ-ਸ਼ੇਰ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਧਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਥੇ ਗਰਗ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਵਲਾ-ਕੇਸ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਸੀ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਜੋਤ ਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਲ ਤੇ ਕੁਹਾੜੀ ਵਰਤਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪਤਨੀ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਕਿਸਾਨੀ ਦੇ ਸਾਜ਼ ਪਾਸੇ ਰਖ ਦੇ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ, ਸ਼ਾਇਦ ਕੁਝ ਮਿਲ ਜਾਵੇ।" ਤ੍ਰਿਜਟਾ, ਜੋ ਭ੍ਰਿਗੁ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਸ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਸਭਾ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਘੇਰੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਮੈਂ ਗਰੀਬ ਹਾਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੰਗਲ ਜੋਤ ਕੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਮਿਹਰ ਕਰ।" ਰਾਮ ਨੇ ਹਲਕਾ ਹਾਸਾ ਕਰ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਹਜੇ ਤੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ; ਜਿੰਨੀ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਲਾਠੀ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲਵੇਂ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਤੇਰੀ।" ਤਦ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਨੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਵਸਤ੍ਰ ਕਸ ਲਿਆ, ਲਾਠੀ ਫੜੀ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਲਾਠੀ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਸਰੀਯੂ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ, ਬਲਦਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਡਿੱਗੀ। ਰਾਮ ਨੇ, ਸਰੀਯੂ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਤੇ ਉਹ ਸਾਰੀ ਗਾਂਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਗਰਗ ਵੰਸ਼ੀ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਾ ਹੋ, ਇਹ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਮਜ਼ਾਕ ਸੀ। ਇਹ ਤੇਰੀ ਅਸਲ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਪਰਾਧ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਉਕਸਾਇਆ। ਹੁਣ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ।" "ਮੈਂ ਸੱਚ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਰੋਕਾਂਗਾ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਜਿਹੜਾ ਧਨ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲੈ ਲੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪੁੰਨ ਤੇ ਯਸ਼ ਮਿਲੇ।" ਤਦ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਤ੍ਰਿਜਟਾ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਝੁੰਡ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਲੈ ਗਿਆ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦਾ ਯਸ਼, ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸੁਖ ਵਧ ਗਿਆ। ਰਾਮ, ਜੋ ਪੂਰਨ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਵੱਡੇ ਧਨ ਨੂੰ, ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਮਿਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਦੁਜਜਨਮੀ ਮਿਤਰ ਸੀ, ਸੇਵਕ ਸੀ ਜਾਂ ਗਰੀਬ ਭਿਖਾਰੀ—ਉਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਯੋਗ ਦਾਨ ਤੇ ਆਦਰ ਮਿਲਿਆ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵાલਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਤੀਜਾ-ਤੀਜਾ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਧਨ ਦਿੱਤਾ, ਤਦ ਦੋਵੇਂ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਚਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਦੋ ਦਾਸੀ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਸੀਤਾ ਹਾਰ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਲੋਕ ਮਹਲਾਂ, ਵਿਲਾਵਟੀਆਂ ਤੇ ਮੀਣਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਰੌਸ਼ਨ ਰਾਮ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਗਲੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਇੰਨਾ ਕਿ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲਦਾ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਛੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਪੈਦਲ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। "ਜਿਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਚਲਦੀ ਸੀ, ਅੱਜ ਉਹ ਸਿਰਫ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਹੈ।" "ਜੋ ਰਾਜਸੁਖਾਂ ਦੇ ਭੋਗੀ ਤੇ ਸੱਚਬੋਲੇ ਸੀ, ਉਹ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ, ਧਰਮ ਲਈ।" "ਜਿਸ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਜੀਵ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਸੀ, ਅੱਜ ਉਹ ਰਾਜਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।" "ਸੀਤਾ, ਜੋ ਸੁਗੰਧਤ ਚੰਦਨ ਤੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਦੀ ਆਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੌਸਮਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਤੇ ਠੰਢ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਗੁਆ ਬੈਠੂ।" "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਅੱਜ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ ਕਿਸੇ ਭੂਤ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਿਕਾਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" "ਜੇਕਰ ਗੁਣਹੀਨ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਵਨਵਾਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜੀਤ ਲਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ?" "ਦਇਆ, ਮਮਤਾ, ਵਿਦਿਆ, ਚੰਗਾ ਸੁਭਾਅ, ਸਯੰਯਮ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ—ਇਹ ਛੇ ਗੁਣ ਰਾਘਵ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਮੁੱਕਣ ਨਾਲ ਜਲਚਰ ਤੜਫਦੇ ਹਨ।" "ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਇਸ ਲੋਕ-ਨਾਥ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ-ਫਲਾਂ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ ਜਦ ਮੂਲ ਨੂੰ ਚੋਟ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।" "ਉਹ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਧਰਮ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਤੇਜਸਵੀ; ਫੁੱਲ, ਫਲ, ਪੱਤੇ, ਟਾਹਣੀਆਂ ਹੋਰ ਲੋਕ ਹਨ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਆਓ ਅਸੀਂ ਵੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਧਰ ਰਾਘਵ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀਏ।