ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਦੇ ਵਿਦਾਈ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਾਈ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਨਿਕਟ ਦੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਉਪਹਾਰ-ਦਾਤੀ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਰੋਟੀਰ ਸੀਤ੍ਰਰਥ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਕੀਮਤੀ ਗਹਿਣੇ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਧਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਠਕ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਟਾਫ਼-ਧਾਰੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਨਿੱਤ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਵੀ ਉਪਹਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਹ ਲੋਕ ਆਲਸੀ, ਆਰਾਮ-ਪਸੰਦ, ਪਰ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਸਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅੱਸੀ ਗੱਡੀਆਂ ਭਰਕੇ ਗਹਿਣੇ, ਦੋ ਸੌ ਵਧੀਆ ਬਲਦ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਮਾਪ ਰੀਸ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ। ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸ ਆਈਆਂ ਕਈ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ-ਹਜ਼ਾਰ ਉਪਹਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਤਾ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਆਪਣੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਸਕੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸਾਰੇ ਦੁਜਾਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਇਜ਼ਤ ਦੇ, ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਧਨ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਧਨ ਵੰਡਿਆ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰਾਂ ਅਤੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਪੂਰੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਵੱਡਾ ਧਨ ਦਿੱਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂ ਆ ਗਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਘਰ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਖਾਲੀ ਨਾ ਰਹਿਣ, ਜਦ ਤਕ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆ ਜਾਵਾਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਜ਼ਾਨੇਦਾਰ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, “ਮੇਰਾ ਧਨ ਲਿਆਓ।” ਸਭ ਆਸਰੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਧਨ ਲਿਆ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਥਾਂ ਤੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਢੇਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਇਹ ਧਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ। ਉਥੇ ਇਕ ਪੀਲੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਸੀ, ਜੋ ਗਰਗ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਲ ਅਤੇ ਕਸੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਤੀ ਕਰਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪਤਨੀ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹਲ ਤੇ ਕਸੀਆਂ ਪਾਸ ਰੱਖੋ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨੋ; ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਦਰਸ ਦਿਖਾਓ—ਸ਼ਾਇਦ ਕੁਝ ਮਿਲ ਜਾਵੇ।” ਤ੍ਰਿਜਟਾ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਸ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਘੇਰੇ ਤਕ ਰੋਕਿਆ ਨਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਬੋਲੇ, “ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਮੈਂ ਗਰੀਬ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਵਧੇਰੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੰਗਲ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰ ਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ।” ਰਾਮ ਨੇ ਹਾਸੇ ਵਿਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ; ਜਿੰਨੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਲਾਠੀ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲਓ, ਉਤਨੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲੇਗੀ।” ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਨੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਕੱਪੜਾ ਕਮਰ 'ਤੇ ਲਪੇਟਿਆ, ਲਾਠੀ ਲੈ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸੁੱਟੀ। ਲਾਠੀ ਸਰਯੂ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਇਕ ਵੱਡੀ ਗਾਂ-ਹੇਰ ਵਿੱਚ, ਬਲਦਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਪਈ। ਰਾਮ ਨੇ ਸਰਯੂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਗਾਂ ਉਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਨਾਰਾਜ਼ ਨਾ ਹੋਵੋ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਹਾਸਾ ਸੀ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਅਜਿਹੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਕਸਾਇਆ। ਹੁਣ, ਜੋ ਹੋਰ ਦਾਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਮੰਗੋ। ਮੈਂ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਧਨ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਹੋ, ਲੈ ਲਓ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਨੂੰ ਪੂਣ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਮਿਲੇ।” ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਗਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਲੈ ਲਈ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਸੀਸਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧੀ। ਰਾਮ ਨੇ, ਪੂਰੀ ਮਰਦਾਨਗੀ ਨਾਲ, ਧਰਮਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਧਨ, ਆਪਣੇ ਮਿਤਰਾਂ, ਆਦਰਯੋਗ ਬੋਲਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਦੁਜਾਤੀ ਮਿਤਰ ਸੀ, ਨੌਕਰ, ਜਾਂ ਗਰੀਬ—ਕੋਈ ਵੀ ਉਪਹਾਰ ਅਤੇ ਆਦਰ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਨਾ ਰਿਹਾ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਤੈਤੀਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੈਦੇਹੀ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਧਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਚੱਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਦੋ ਨੌਕਰ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਹਾਰ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਲੋਕ ਮਹਲਾਂ, ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਅਤੇ ਮੀਨਾਰਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਗਏ। ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਕਰਕੇ, ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲਦਾ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਛਤਾਂ ਤੋਂ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। “ਜਿਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਦੇ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਸੀ, ਅੱਜ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਹਨ।” “ਜੋ ਰਾਜ-ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਚੁੱਕਾ, ਉਹ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ, ਧਰਮ ਲਈ ਸਦਾ ਸੱਚਾ ਹੈ।” “ਜਿਸ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨੀ ਜੀਵ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਅੱਜ ਰਾਜ-ਮਾਰਗ ਤੇ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।” “ਸੀਤਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਸੁਗੰਧਤ ਤੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਦੀ ਆਦਤ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੌਸਮ ਦੀ ਗਰਮੀ-ਠੰਢ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਗੁਆ ਲਵੇਗੀ।” ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ, “ਅੱਜ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਨਵਾਸ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।” “ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਗੁਣ-ਹੀਣ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵਨਵਾਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਫਿਰ ਜਿਸ ਦੀ ਚੰਗੀ ਚਲਣੀ ਨੇ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਵਨਵਾਸ ਕਿਵੇਂ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਵਿਦਾਈ ਸਮੇਂ, ਉਪਹਾਰ, ਆਦਰ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁਖ-ਸੰਤਾਪ ਨਾਲ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਰਾਜ-ਮਾਰਗਾਂ 'ਤੇ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ।