ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਟਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਨੇਕ ਰਸਤੇ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰਾ, ਆਗਿਆਕਾਰੀ, ਜਿੱਤੂ ਅਤੇ ਦੋਸਤ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਸਨੇਹ ਭਰੀ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਜੇਕਰ ਅੱਜ ਤੂੰ, ਹੇ ਸਉਮਿਤ੍ਰ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਚਲਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੌਣ ਕੌਸਲਿਆ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ?’’ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਦਲ ਵਾਂਗ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਆਪਣੀਆਂ ਖੁਦ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਫਸ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ (ਕੈਕੇਈ) ਦੁਖੀ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕੇਗੀ। ਭਾਰਤ, ਜਦ ਰਾਜ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤੇ ਕੈਕੇਈ ਨਾਲ ਟਿਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦੇਵੇਗਾ। ‘‘ਸਉਮਿਤ੍ਰ, ਤੂੰ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ, ਜਾਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ, ਤੇ ਕੌਸਲਿਆ ਲਈ ਇਹ ਫਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੇਰੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਭਗਤੀ ਤੇ ਵੱਡਾ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਧਰਮ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਰ, ਹੇ ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੇ ਆਨੰਦ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੁਖ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾ ਰਹੇ।’’ ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ‘‘ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ, ਹੇ ਵੀਰ, ਭਾਰਤ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਕੌਸਲਿਆ ਤੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਾਣ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਮੰਨ ਤੋੜਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ, ਕਠੋਰ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ।’’ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, ‘‘ਉਹ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੀ ਕੌਸਲਿਆ ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਰਗਿਆਂ ਦਾ ਭੀ ਭਰਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨੌਕਰ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਲਈ ਭਰਪੂਰ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਵੱਡੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਾਥੀ ਬਣਾਓ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲੇਗੀ, ਤੇ ਤੇਰਾ ਮਨੋਰਥ ਵੀ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।’’ ‘‘ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਤਣਿਆ ਹੋਇਆ ਧਨੁਸ਼, ਫਾਵੜਾ ਅਤੇ ਟੋਕਰਾ ਲੈ ਕੇ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਤੁਰਾਂਗਾ, ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿਖਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਜੜਾਂ, ਫਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਭੋਜਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਤੂੰ ਅਤੇ ਵਿਦੇਹੀ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣੋ, ਜਦਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ, ਜਾਗਦੇ ਜਾਂ ਸੁੱਤੇ, ਹਰ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ।’’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਮ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ‘‘ਜਾ, ਹੇ ਸਉਮਿਤ੍ਰ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਆ।’’ ਫਿਰ, ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਧਨੁਸ਼, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਰੁਣ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਨਕ ਦੇ ਮਹਾਨ ਯਜਨ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਸਨ, ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਦਿੱਖ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਅਟੂਟ ਦੇਵਤਾਈ ਕਵਚ, ਦੋ ਅਖੁੱਟ ਤੀਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਤੂਣੀਆਂ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਸਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਲੈਣ ਲਈ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ। ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਨਿਸਚਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਇक्षਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਕੁਲਗੁਰੂ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਆਇਆ। ਫਿਰ, ਸਉਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾਈ ਹਥਿਆਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਿਖਾਏ, ਜੋ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਰਾਮ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਬਾਤ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਹੀ: ‘‘ਤੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।’’ ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਧਨ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਨੌਕਰ ਵੀ। ਪਰ ਤੂੰ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤਮ ਸੁਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲੈ ਆ, ਜੋ ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਭ ਮਾਣਯੋਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਕੇ ਜਲਦੀ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਵਾਂਗਾ।’’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬੱਤੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਤਦ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਅਤੇ ਭਲੇ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੁਰੰਤ ਸੁਯਜ੍ਞ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਮੰਡਪ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਮਿੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਜੋ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।’’ ਫਿਰ, ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਸੁਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਸਉਮਿਤ੍ਰ ਰਾਮ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਘਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਵਧੀਆ ਬਾਜੂਬੰਦੀਆਂ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਕੰਨੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਲਤਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਮੋਤੀਆਂ, ਕੰਗਣ, ਚੂੜੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਯਜ੍ਞ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ‘‘ਸੁਮਝਦਾਰ ਜੀ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਲੜੀ ਲੈ ਜਾਵੋ; ਅਤੇ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਸਾਥੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਮਰਬੰਦ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਸਾਥੀ, ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਲਈ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਵਧੀਆ ਪੈਜਾਂਬੀਆਂ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਬਾਜੂਬੰਦੀਆਂ ਵੀ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਵਿਦੇਹੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵਧੀਆ ਵਿਛੋਣ ਵਾਲਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਪਲੰਘ ਵੀ ਲਗਵਾਓ।’’ ‘‘ਇਹ ਹਾਥੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਤ੍ਰੁੰਜਯ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਮਾਮਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਨਾਲ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਂ।’’ ਰਾਮ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਯਜ੍ਞ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਉਪਹਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਏ ਅਤੇ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਅਤੇ ਸੰਯਮੀ ਭਰਾ ਸਉਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਕਰਦੇ ਹਨ।