ਜਦੋਂ ਲਕ੍ਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋ ਰਹੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਆਂਸੂ ਛੱਲਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਦੁੱਖ ਸਹਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲਕ੍ਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜੰਗਲ ਜਾਵੋਗੇ, ਜਿੱਥੇ ਹਿਰਣ ਤੇ ਹਾਥੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਚੱਲਾਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਣ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਸੁਹਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਹੜੇ ਕਰੋਂਗੇ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਹੋਵੇਗੀ।" ਲਕ੍ਸ਼ਮਣ ਨੇ ਦਿਲੋਂ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵਲੋਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਨਾ ਅਮਰਤਾ ਦੀ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰਾਜ ਦੀ ਲਾਲਸਾ।" ਉਹ ਫਿਰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਕੇ ਰੋਕੋ, ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਮਨ ਬਣਾ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ।" ਲਕ੍ਸ਼ਮਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਹੁਣ ਮੁੜ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਉਂ ਆਈ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਅਣਜਾਣ ਹਾਂ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼!" ਤਦ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ, ਹਥ ਜੋੜੇ ਲਕ੍ਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਬੋਲਿਆ, "ਤੂੰ ਸਦਾ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰਾ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ, ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਸੱਚਾ ਮਿਤ੍ਰ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕੌਣ ਕੌਸਲਿਆ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਸুমਿਤਰਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ? ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮੀਂਹ ਵਾਂਗ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਹੁਣ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ 'ਚ ਹਨ। ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਸਹੋ-ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕੇਗੀ। ਭਾਰਤ, ਜੋ ਹੁਣ ਰਾਜ ਪਾਏਗਾ ਤੇ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਕੋਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਕੌਸਲਿਆ ਤੇ ਦੁਖੀ ਸੂਮਿਤਰਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।" ਰਾਮ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਸੂਮਿਤ੍ਰਾ-ਨੰਦਨ, ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ। ਇਹ ਹੀ ਤੇਰਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੇਰੀ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਵੱਡਾ ਅਤੁੱਲ ਧਰਮ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਦ ਤੂੰ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰੇਂਗਾ। ਮੇਰੀ ਖਾਤਰ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਇਹ ਕਰ। ਮਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗੀ, ਕੋਈ ਕਮੀ ਨਾ ਆਵੇ।" ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕ੍ਸ਼ਮਣ ਜੋ ਚਤੁਰ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਬੋਲੇ, "ਤੇਰੀ ਮਹਾਨਤਾ ਤੇ ਚਮਕ ਕਾਰਨ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਭਾਰਤ ਕੌਸਲਿਆ ਤੇ ਸੂਮਿਤਰਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਭਾਰਤ ਰਾਜ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ, ਅਤੇ ਗ਼ਲਤ ਰਸਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।" ਲਕ੍ਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਉਹ ਮਹਾਨ ਕੌਸਲਿਆ ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਹਜ਼ਾਰ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ, ਮੇਰੇ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸਹਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰੱਖੋ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨੋਰਥ ਵੀ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।" ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਖੁਰਪੀ ਤੇ ਟੋਕਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਜੜਾਂ, ਫਲ ਤੇ ਹੋਰ ਆਸਕਤਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਭੋਜਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਸੀਤਾ ਜੀ ਸਮੇਤ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣੋ, ਮੈਂ ਜਾਗਦੇ ਜਾਂ ਸੁੱਤੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗਾ।" ਰਾਮ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਜਾ, ਹੇ ਲਕ੍ਸ਼ਮਣ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਿਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਆ।" ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਦੈਵੀ ਧਨੁਸ਼, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਰੁਣ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਨਕ ਦੇ ਯਜ्ञ 'ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਕਵਚ, ਦੋ ਅਖੁਟ ਤੂਣ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਜੜੀਆਂ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਹੋਈ। ਲਕ੍ਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਕੇ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਕੁਲ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤਰ ਲਏ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੈਵੀ ਹਥਿਆਰ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਵਿਖਾਏ, ਜੋ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਲਕ੍ਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਸਮੇਂ ਤੇ ਆਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਹੇ ਲਕ੍ਸ਼ਮਣ।" ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਧਨ, ਹੇ ਵੈਰੀ-ਵਿਜੇਤਾ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਵਨਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਯਾਂ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਸਹਾਰੀ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹਨ। ਪਰ ਤੂੰ ਜਾ ਕੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਉੱਤਮ ਦੁਜਾਤੀ ਸੁਯਜ్ఞ ਨੂੰ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਾਰੇ ਉੱਤਮ ਤੇ ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਵਾਂਗਾ।" ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਤੇ ਹਿੱਤਕਾਰੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਲਕ੍ਸ਼ਮਣ ਤੁਰੰਤ ਸੁਯਜ्ञ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ, "ਮਿਤ੍ਰ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚਲੋ ਤੇ ਉਹ ਘਰ ਵੇਖੋ, ਜਿਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁਸ਼ਕਰ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ।