ਸਿਤਾ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਚਯਤਾ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਸਿਤਾ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੇ ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ; ਤੇਰੀ ਇਹ ਫੈਸਲਾ, ਸੋਹਣੀਏ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਾਹਣਯੋਗ ਹੈ।" ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਸਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਜੰਗਲ ਵਾਸਤੇ, ਸੁਭਾਗਾ, ਤੂੰ ਹੁਣ ਉਹ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਜੀਵਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹਨ; ਹੁਣ, ਸਿਤਾ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ।" ਰਾਮ ਨੇ ਸਿਤਾ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, "ਗਹਿਣੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇ, ਭਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇ, ਜੋ ਮੰਗਣ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਤੇ ਜਲਦੀ ਕਰ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ।" ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸਾਰੇ ਕੀਮਤੀ ਗਹਿਣੇ, ਵਧੀਆ ਕਪੜੇ, ਤੇ ਜੋ ਵੀ ਮਨ ਭਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ—" "ਸਾਰੇ ਪਲੰਗ, ਵਾਹਨ, ਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਹੋਰ ਵਸਤਾਂ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਾਸ-ਦਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇ, ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦੀ ਖਬਰ ਜਾਣ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਤੁਰੰਤ ਦਾਨ ਦੇਣ ਲੱਗੀ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਸਤਕਾਰੀ ਨਾਰੀ, ਧਰਮਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਦਾਨ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਦੇਣ ਲੱਗੀ। ਇਹ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਇਕਤੀਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆ ਗਿਆ, ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਦਬਾਉਂਦਾ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਚਿਰ-ਸुख, ਰਾਮ ਤੇ ਸਿਤਾ ਨੂੰ ਬੋਲੇ। "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਜੰਗਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਿਰਨ ਤੇ ਹਾਥੀ ਹਨ, ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ, ਆਪਣਾ ਧਨੁ ਲੈ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜਾਵਾਂਗਾ।" "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ, ਸੋਹਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਘੁੰਮਾਂਗਾ।" "ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵ ਲੋਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਅਮਰਤਾ ਦੀ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੰਗਲ ਵਾਸਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ, ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਕਈ ਮ੍ਰਿਦੁ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਬੋਲੇ, "ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਹੁਣ ਮੁੜ ਰੋਕ ਕਿਉਂ ਰਹੇ ਹੋ?" "ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਰੋਕ ਕਿਉਂ? ਇਹ ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਅਣਸ਼ਚਿਤ ਹਾਂ, ਨਿਰਪਾਪੇ।" ਤਦ ਰਾਮ ਨੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਾਲ, ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਪਿਆਰ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ, ਸਥਿਰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ, ਜਾਨ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ, ਆਗਿਆਕਾਰ, ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ।" "ਜੇ ਤੂੰ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੌਣ ਕੌਸਲਿਆ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ?" "ਜੋ ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਰਗੇ ਬਦਲ ਵਾਂਗ ਵਰਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬੱਝਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਰਾਜ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਧੀ, ਦੁਖੀ ਸਹ-ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗੀ।" "ਭਰਤ, ਰਾਜ ਪਾ ਕੇ ਤੇ ਕੈਕੇਈ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਕੌਸਲਿਆ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਦੁਖੀ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ।" "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਖੁਦ ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਦੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ; ਇਹ ਕੌਸਲਿਆ ਲਈ ਕਹੀ ਹੋਈ ਡਿਊਟੀ ਪੂਰੀ ਕਰ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੇਰੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਭਗਤੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋਵੇਗੀ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀ ਵਡਿਆਈ ਵੀ।" "ਇਹ ਕਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੇਰੇ ਲਈ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਚਿਰ-ਸੁਖ; ਅਸੀਂ ਨਾ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਮਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾ ਹੋਵੇ।" ਰਾਮ ਦੇ ਮ੍ਰਿਦੁ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਉੱਤਰ ਦੇਣਾ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਬੋਲੇ, "ਤੇਰੇ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਭਰਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਕੌਸਲਿਆ ਤੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਦੇਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" "ਜੇ, ਰਾਜ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਭਰਤ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜ ਨਾ ਕਰੇ, ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਮਨ ਨਾਲ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ, ਵਰਤਾਵੇ—" "ਮੈਂ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ, ਕਰੂੜ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੱਖ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਹੋਣ।" "ਮਹਾਨ ਕੌਸਲਿਆ ਹਜ਼ਾਰ ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪਿੰਡ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।" "ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਲਈ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੋਗ ਹੈ—ਉਹ ਵੱਡੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਹੈ।" "ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਾਥੀ ਬਣਾ ਲਵੋ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤੇ ਤੇਰਾ ਉਦੇਸ਼ ਵੀ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਮੇਰਾ ਧਨੁ ਤਣਿਆ ਤੇ ਲਟਕਾਇਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਖੁਰਪਾ ਤੇ ਟੋਕਰਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਵਾਂਗਾ।" "ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਜੜਾਂ, ਫਲ, ਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਆਹਾਰ, ਜੋ ਤਪਸਵੀ ਲਈ ਯੋਗ ਹਨ, ਇਕੱਠਾ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਤੂੰ ਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣੋ, ਤੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ, ਜਗਦੇ ਜਾਂ ਸੁੱਤੇ, ਹਰ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ।" ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਚੱਲ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ।" "ਤੇ ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਦੇਵ-ਧਨੁ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਰੁਣ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਨਕ ਦੇ ਮਹਾਨ ਯਜਨ 'ਤੇ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਡਰਾਉਣੇ ਦਿਖਦੇ ਹਨ—" "ਅਭੇਦ, ਦੇਵੀ ਕਵਚ, ਤੇ ਦੋ ਅਖੂਤ ਤੀਰ-ਭਰਿਆ ਤੂਣੀਰ, ਤੇ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ—" ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਾਸਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਕੁਲ-ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਵਧੀਆ ਹਥਿਆਰ ਲਏ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵੀ ਹਥਿਆਰ, ਜਿਹੜੇ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਤੇ ਸਤਕਾਰਯੋਗ ਸਨ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਿਖਾਏ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ।