ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਆਸਮਾਨ, ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਗਿਆਨ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਸੁਖ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਅਡਿੱਗ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੀ ਸਦਾ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ।” ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰਾ ਮਨ ਪੱਕਾ ਨਿਰਣੈ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੀਤੇ, ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਦੰਡਕ ਅਰਣਯਾ ਲੈ ਚਲਾਂ। ਤੂੰ ਵੀ ਪੱਕੇ ਮਨ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਦੇ, ਤੇ ਉਥੇ ਵੱਸ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੋਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਲਈ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਦੇ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਧਰਮ-ਸਾਥੀ ਬਣ।” ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਸੀਤੇ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਨਿਰਣੈ ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੇ ਤੇਰੇ ਕੁਲ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਤੂੰ ਜੋ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਸੁਭਾਗ ਵਾਲੀ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਲਈ ਜੋ ਕੰਮ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹਨ, ਉਹ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਾ ਹੋਵੇਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।” ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, “ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਗਹਿਣੇ ਦੇ, ਤੇ ਭਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ। ਜੋ ਮੰਗਣ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਕਰ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ। ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ, ਵਧੀਆ ਕਪੜੇ, ਤੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਖੱਟ, ਰਥ, ਤੇ ਹੋਰ ਜਿਤਨਾ ਕੁ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇ।” ਜਦੋਂ ਰਾਣੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪਤੀ ਦੇ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਹੋਈ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਤਾਵਲੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਦਾਨ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਧਨ-ਗਹਿਣੇ ਦਾਨ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕੱਤੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਤੇ ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੇ ਆਨੰਦ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀਤਾ ਤੇ ਮਹਾਨ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਹਰਣ ਤੇ ਹਾਥੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚੱਲਾਂਗਾ।” ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਸੁਹਾਵਣੇ ਜੰਗਲ ਦੇਖੋਗੇ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਗੋਹਲੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਨਾ ਅਮਰਤਾ ਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ।” ਇੰਝ ਆਖ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਕਿ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੁੜ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, “ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਹੁਣ ਕਿਉਂ ਰੋਕ ਰਹੇ ਹੋ? ਮੈਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਗਲਤ ਕਰਮ ਤੇ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਅਣਜਾਣ ਹਾਂ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼।” ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਖੜਾ ਦੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਸਦਾ ਸਨੇਹੀ, ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ, ਅਡਿੱਗ, ਸਤਮਾਰਗ ਤੇ ਟਿਕਿਆ, ਜਾਨ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ, ਆਗਿਆਕਾਰੀ, ਜਿੱਤੂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰ, ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਚਲ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੌਣ ਕੌਸਲਿਆ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ?” ਉਸ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, “ਜੋ ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੀਂਹ ਵਰਗਾ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਜੰਜੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਸ਼ਵਪਤੀ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵੀ, ਦੁਖੀ ਸਹਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ। ਭਾਰਤ, ਜਦੋਂ ਰਾਜ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਏਗਾ ਤੇ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਕੌਸਲਿਆ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਦੁਖੀ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।” ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਸੌਮਿਤ੍ਰ, ਤੂੰ ਆਪ ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ, ਤੇ ਇਹ ਦਾਇਤਵ ਪੂਰਾ ਕਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੀ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਤੇ ਤੇਰਾ ਵੱਡਾ ਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਧਰਮ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਤੂੰ ਧਰਮ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਕਰ, ਹੇ ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੇ ਆਨੰਦ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਬਿਨਾ ਰਹਿ ਜਾਏਗੀ, ਉਹਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਘਟੇ ਨਾ।” ਰਾਮ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, “ਤੁਾਡੇ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਹੇ ਵੀਰ, ਭਾਰਤ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਕੌਸਲਿਆ ਤੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ, ਉਹ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕੁਝ ਗਲਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਕੁਟਿਲ ਤੇ ਨਿਰਦਯ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ।” ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਉਹ ਮਹਾਨ ਕੌਸਲਿਆ ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਹਜ਼ਾਰ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਲਈ ਤੇ ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰੱਥ ਹੈ—ਉਹ ਵੱਡੀ ਨਿਸ਼ਚਈ ਔਰਤ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਬਣਾ ਲਵੋ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਉਦੇਸ਼ ਵੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।” ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਣਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਫਾਵੜੀ ਤੇ ਟੋਕਰੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਰਸਤਾ ਵਿਖਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਜੜਾਂ, ਫਲ ਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਆਹਾਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਤਪਸਵੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ, ਵੈਦੇਹੀ ਸਮੇਤ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣੋ, ਤੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਜਾਗਣ ਜਾਂ ਸੁੱਤ ਹੋਣ ਦੌਰਾਨ, ਹਰ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਨਿਰਣੈ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰੇਮ, ਧਰਮ ਤੇ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਅਡਿੱਗ ਰਹਿਣ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ।