ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਨਿੱਘੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਜੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ, ਜੋ ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਮਜਬੂਤ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਲਈ ਵਧੂਕ ਨਾ ਕਰਦੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਜੰਗਲ ਨਾ ਜਾਂਦਾ। ਹੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਨੀਵੀਆਂ ਕਮਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧਰਮਤਾ ਹੈ। ਜੇ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਜੀਊਣਾ ਵੀ ਗਵਾਰਾ ਨਹੀਂ। ਮਾਂ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ – ਜਿਹੜੇ ਸਾਡੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਹਨ – ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸ ਤਕਦੀਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਏ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਨਹੀਂ? ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਹੋਣ, ਓਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਰਗੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਸੀਤਾ, ਨਾ ਸੱਚ, ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਮਾਣ, ਨਾ ਵੱਡੀਆਂ ਯਜਨਾਂ – ਕੁਝ ਵੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ। ਅਕਾਸ਼, ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਗਿਆਨ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸੁੱਖ – ਸਭ ਕੁਝ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਮਾਂ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਗਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੀ ਸਦਾ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਹੇ ਸੀਤਾ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਣੈ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲ ਅਤੇ ਓਥੇ ਵੱਸ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਜੰਗਲ ਲਈ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਧਰਮ-ਸਾਥੀ ਬਣ। ਹੇ ਸੀਤਾ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਨਿਰਣੈ ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੇ ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਫੈਸਲਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਯੋਗ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਜੰਗਲ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਜੋ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ। ਹੇ ਸੀਤਾ, ਹੁਣ ਤਾ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਗਹਿਣੇ ਦੇ, ਭਿਖਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇ, ਜੋ ਮੰਗਣ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਕਰ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ। ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ, ਵਧੀਆ ਕਪੜੇ, ਖੇਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ – ਇਹ ਸਭ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ – ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਡੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਰੇ ਪਲੰਗ, ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਮਾਨ ਦੇ ਦੇ। ਜਦ ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਦਾਨ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਨ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ – ਉਹ ਧਰਮਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮਹਿਲਾ ਸੀ। ਇਹ ਅਯੋਧਿਆਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕੱਤੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਹੰਝੂ ਵਗ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਉੱਚੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰਣ ਤੇ ਹਾਥੀ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲਾਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਸੁਹਣੇ ਜੰਗਲ ਵੇਖੋਂਗੇ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹਰ ਪਾਸੇ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵ ਲੋਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਨਾ ਅਮਰਤਾ ਦੀ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਰਣੈ ਕਰ ਚੁੱਕਾ, ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹਿਆ, ਉਹ ਮੁੜ ਬੋਲ ਪਿਆ, "ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਹੁਣ ਫਿਰ ਰੋਕ ਕਿਉਂ ਰਹੇ ਹੋ? ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਅਣਜਾਣ ਹਾਂ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼!" ਫਿਰ ਮਹਾਂਬਲੀ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਬੜੀ ਸਨੇਹੀ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਪਿਆਰਾ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ, ਸਥਿਰ, ਸਦਾ ਨੇਕ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ, ਜਿੰਦ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ, ਆਗਿਆਕਾਰੀ, ਜਿੱਤੂ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਦੋਸਤ ਹੈਂ। ਜੇ ਤੂੰ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਚੱਲ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਕੌਣ ਕੌਸਲਿਆ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ? ਜਿਹੜਾ ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੀਂਹ ਵਾਂਗ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਰ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਬੱਝਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਾਜ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਅਸ਼ਵਪਤੀ ਦੀ ਧੀ (ਕੈਕਈ) ਦੁਖੀ ਸਹ-ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕੇਗੀ। ਭਰਤ, ਜਦ ਰਾਜ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਕੈਕਈ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕੌਸਲਿਆ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਦੁਖੀ ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਇਸ ਉੱਚੀ ਮਹਿਲਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ, ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ; ਇਹ ਕਥਨ ਤੂੰ ਕੌਸਲਿਆ ਲਈ ਪੂਰਾ ਕਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਦਵਿਤੀਯ ਧਰਮ ਵੀ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਦ ਤੂੰ ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰੇਂ। ਇਹ ਕਰ, ਹੇ ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਮੇਰੇ ਲਈ; ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗੀ, ਉਸਨੂੰ ਸੁੱਖ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾ ਰਹੇ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਬਾਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ ਤੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਤੇਰੀ ਹੀ ਜੋਤਿ ਨਾਲ, ਹੇ ਵੀਰ, ਭਰਤ ਜ਼ਰੂਰ ਕੌਸਲਿਆ ਤੇ ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ – ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਹੇ ਵੀਰ, ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਕੁਝ ਗਲਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਦੁਸਟ, ਕਠੋਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ – ਇਸ ਵਿਚ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਵੀ ਜੋ ਉਸਦੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਹੋਣ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ। ਉਹ ਉੱਚੀ ਕੌਸਲਿਆ ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।