ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਨੇ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਬੜੀ ਮਿੱਠਾਸ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮਏ, ਜੇਕਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਭੀ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਵੈੰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਤੇਰੀ ਹਰ ਇੱਛਾ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਮੈਥਿਲੀ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਆਪ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ।" ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਜਨਕ ਨੰਦਿਨੀ, ਜੇਕਰ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਆਦੇਸ਼, ਜੋ ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਮਜਬੂਤ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਨਾ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਨਾ ਜਾਂਦਾ। ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਨਣਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਜੇ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਜੀਉਣਾ ਵੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਸਹਿਨਸ਼ੀਲ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜੇਕਰ ਕਿਸਮਤ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਏ ਪਰ ਮਾਂ, ਪਿਉ ਤੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਠੀਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਹੋਣ, ਹੇ ਸੁਭਗ ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲੀ, ਓਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਹਨ। ਨਾਂ ਸੱਚ, ਨਾਂ ਦਾਨ, ਨਾਂ ਮਾਣ, ਨਾਂ ਵੱਡੇ ਯਗ, ਹੇ ਸੀਤਾ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਵਰਗ, ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਗਿਆਨ, ਪੁੱਤਰ, ਸੁਖ—ਕੁਝ ਵੀ ਅਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਗਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਵੀ ਓਹੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਇਹੀ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ।" "ਮੇਰਾ ਮਨ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਹੇ ਸੀਤਾ, ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਦੰਡਕ ਅਰਨ੍ਯ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਤੂੰ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵੱਸ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅੰਗ ਵਾਲੀ ਤੇ ਮਧੁਰ ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਈ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਧਰਮ ਸਾਥੀ ਬਣ। ਹੇ ਸੀਤਾ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਉਚਿਤ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਯੋਗ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਸੁਭਗ ਨਿਤੰਭ ਵਾਲੀ, ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਯੋਗ ਕਾਰਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ; ਹੁਣ ਤਾਂ, ਹੇ ਸੀਤਾ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਮੈਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ।" "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਗਹਣੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇ, ਭਿਖਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇ, ਜੋ ਮੰਗਣ ਆਉਣ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਕਰ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ। ਸਾਰੇ ਕੀਮਤੀ ਗਹਣੇ, ਵਧੀਆ ਕਪੜੇ, ਤੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ; ਹੇ ਸੀਤਾ, ਸਾਰੇ ਪਲੰਗ, ਵਾਹਨ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਮਾਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਫਿਰ ਸਾਡੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇ ਦੇ।" ਜਦੋਂ ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਜਾਣਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਦਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ, ਹਿਰਦੇ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਧਨ ਤੇ ਗਹਣੇ, ਧਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ, ਜੋ ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਸੁਣ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਚਿਹਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਦੇ ਹੋਏ, ਉੱਥੇ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਉੱਜਵਲ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਰਾਘਵ ਨਾਲ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਿਰਣਾਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚੱਲਾਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮੋਗੇ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਹਰ ਥਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵ ਲੋਕ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਨਾ ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਲਾਲਸਾ, ਨਾ ਇਹ ਚਾਹ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਕਦੇ ਰਾਜ ਮਿਲ ਜਾਵੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਰਾਮ ਜੀ ਵਲੋਂ ਕਈ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਦੁਬਾਰਾ ਬੋਲ ਪਏ, "ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਹੁਣ ਮੁੜ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਇਹ ਰੋਕ ਕਿਉਂ? ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸੰਦਿਹੀ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼।" ਤਦ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ, ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਯ ਵਾਲੇ, ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਸਨੇਹੀ, ਧਰਮ ਨਿਸ਼ਠ, ਸਦਾ ਨੇਕ ਰਸਤੇ ਤੇ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰਾ, ਆਗਿਆਕਾਰੀ, ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈਂ। ਪਰ ਜੇ ਤੂੰ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਚੱਲ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਕੌਣ ਕੌਸਲਿਆ ਜਾਂ ਉੱਜਵਲ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ?" "ਜੋ ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਾਹਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਰਾਜ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਅਸ਼ਵਪਤੀ ਦੀ ਧੀ (ਕੈਕਈ) ਦੁਖੀ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕੇਗੀ। ਭਾਰਤ, ਜਦ ਰਾਜ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ ਤੇ ਕੈਕਈ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੌਸਲਿਆ ਅਤੇ ਗਹਿਰੀ ਤਕਲੀਫ 'ਚ ਡੁੱਬੀ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੀ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ ਬਣੇਗਾ।" "ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਤੂੰ ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਉੱਤਮ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ; ਕੌਸਲਿਆ ਲਈ ਇਹ ਕਥਿਤ ਕਰਤਵ ਪੂਰਾ ਕਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੇਰੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਭਗਤੀ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਅਤੁੱਲ ਧਰਮ ਨਿਸ਼ਠਾ ਜਾਹਿਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਕਰ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਸ਼ਾਨ; ਸਾਡੀ ਮਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਛੱਡ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਘਟਣ ਨਾ ਦੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਜੀ ਵਲੋਂ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਏ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਦੇ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਦੇਣਾ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, "ਤੇਰੀ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਵੀਰ, ਭਾਰਤ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਕੌਸਲਿਆ ਅਤੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਇਕੱਤੀਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।