ਜਦ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸਤੇ ਜਾਣਾ ਪਿਆ, ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦਰਦ ਵਿਚ ਕਿਹਾ, "ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੀ ਵਿਛੋੜੀ ਵਿਚ ਮੈਂ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਓ, ਤਾਂ ਮੌਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਚੰਗੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਇਹ ਗਮ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦੀ, ਫਿਰ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਕਿਵੇਂ ਸਹਾਂ?'' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਹਿਰੀ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਵਿਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਚਿਰ ਤੱਕ ਚੰਬ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਸ ਦੀ ਚੀਖ-ਪੁਕਾਰ ਉਸ ਹਾਥੀਣ ਵਾਂਗ ਸੀ ਜੋ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਜੋ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਕੱਚ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਰੋਣ ਕਰਕੇ ਸੁੱਕ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਖਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿਚ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਆਖੇ, "ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮਏ! ਜੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਵੀ ਮਿਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੇਰੀ ਹਰ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਨਾ ਸਕਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਣਾ ਵੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਮੈਥਿਲੀ! ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੰਗਲ ਵਾਸਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਾਂਗ, ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ।" "ਹੇ ਜਨਕ ਨੰਦਨੀ! ਜੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਨਾ ਕਰਦੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਦੇ ਜੰਗਲ ਨਾ ਜਾਂਦਾ। ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਨਣਾ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈ। ਜੇ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾ ਮੰਨੂੰ, ਤਾਂ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਮਾਂ, ਪਿਤਾ ਤੇ ਗੁਰੂ—ਜੋ ਸਾਡੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਨਹੀਂ? ਜਿਥੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਹੋਣ, ਓਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।" "ਹੇ ਸੀਤੇ! ਨਾ ਸੱਚਾਈ, ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਮਾਣ, ਨਾ ਵੱਡੇ ਯਗ, ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਾਂਗ ਫਲਦਾਇਕ ਨਹੀਂ। ਸਵਰਗ, ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਗਿਆਨ, ਪੁੱਤਰ, ਖੁਸ਼ੀ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਗੁਰੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਗਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਵੀ ਓਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਇਹੀ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ।" "ਮੇਰਾ ਮਨ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੀਤੇ, ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵਾਂ। ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲ, ਤੇ ਓਥੇ ਵੱਸ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ! ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸਤੇ ਹੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲ, ਡਰ ਨਾ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਧਰਮ ਸਾਥੀ ਬਣ। ਹੇ ਸੀਤੇ! ਤੇਰਾ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੇ ਤੇਰੇ ਕੁਲ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਫੈਸਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।" "ਹੁਣ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੇ! ਜੰਗਲ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ। ਹੁਣ ਤਾਂ, ਹੇ ਸੀਤੇ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਗਹਿਣੇ ਦੇ, ਭਿਖਿਆਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇ, ਜੋ ਮੰਗਣ ਆਉਣ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਕਰ, ਦੇਰ ਨਾ ਕਰ। ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ, ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ, ਤੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ—ਸਾਰੇ ਪਲੰਗ, ਰਥ ਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ—ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਬਾਕੀ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦੇ।" ਜਦ ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਜਾਣੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਦਾਨ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੇ ਮਨ ਵਿਚ ਅਨੰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਤੇ ਧਨ-ਗਹਿਣੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ, ਜੋ ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਸੁਣ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਜੂ ਲੈ ਕੇ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਸੀਤਾ ਜੀ ਤੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚੱਲਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਾਂਗਾ, ਜਿਥੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਵੱਜਦੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਨਾ ਅਮਰਤਾ ਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰਾਜ ਦੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਾਸਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਨ, ਭਾਵੇਂ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਫਿਰ ਰੋਕ ਕਿਉਂ ਰਹੇ ਹੋ? ਮੈਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਮਨਾਹੀ ਕਿਉਂ? ਇਹ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।" ਫਿਰ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਸਨ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਸਦਾ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਡੋਲ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰਾ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ, ਜੀਤੂ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਤੂੰ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕੌਣ ਕੌਸਲਿਆ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ? ਜੋ ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੀਂਹ ਵਰਗਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਜ਼ੰਜੀਰ ਵਿਚ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਵਿਆਕੁਲਤਾ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ।