ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਸਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਤੂੰ ਉਥੇ ਕੋਈ ਅਸੁਖਦਾਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇਗੀ; ਮੇਰੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ, ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਭਾਰ ਬਣਾਂਗਾ।" ਸੀਤਾ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, "ਤੁਾਡੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਵਰਗ ਸਵਰਗ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਉਹ ਨਰਕ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣਕੇ, ਹੇ ਰਾਮ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।" ਪਰ ਸੀਤਾ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਅਟੱਲ ਹਾਂ, ਅਜungle ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾਂਦੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਵਿਸ਼ ਖਾ ਲਵਾਂਗੀ—ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਵਾਂ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਘਰਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕਰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਅਗਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਦੁਖ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਰਨਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ।" ਸੀਤਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਮੈਂ ਇਹ ਦੁਖ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ—ਫਿਰ, ਚੌਦਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਰਹਾਂ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਲੰਬਾ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਸੀਤਾ, ਬਹੁਤ ਦੁਖਦਾਈ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਇੱਕ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋਈ ਮਾਦਾ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਅੰਸੂ ਛੱਡਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲਕੜੀ 'ਚੋਂ ਅੱਗ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਜੋ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਉਹ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਵਗਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੇ ਦੁਖ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਫ਼ੈਦ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਾਂਗ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਚੌੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਖਿੱਚ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਦੁਖ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸਵਾਸਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਲੇਡੀ, ਸੱਚਮੁੱਚ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਵੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਜੇ ਉਸ ਨਾਲ ਦੁਖ ਆਵੇ; ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਵੈ-ਭੂ ਕ੍ਰੀਏਟਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।" "ਤੇਰੇ ਹਰ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾ, ਹੇ ਸ਼ੁਭਵਤੀ, ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।" "ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਹੀ ਬਣੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਮੈਥਿਲੀ, ਮੇਰਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਪਿਆਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਾਂਗ, ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।" "ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਜਨਕ-ਕੁੰਵਰੀ, ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਜਾਂਦਾ ਜੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੁਕਮ, ਜੋ ਸੱਚ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਨਾ ਕਰਦਾ।" "ਇਹ ਧਰਮ ਹੈ, ਹੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਕੁੰਨੀਆਂ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ: ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਜੀਣਾ ਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਕਿਸੇ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੋ ਸਾਡੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ—ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ, ਤੇ ਅਧਿਆਪਕ—ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?" "ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਹਨ, ਹੇ ਸ਼ੁਭ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਉਥੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਸ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ।" "ਨ ਸਚ, ਨ ਦਾਨ, ਨ ਇਜ਼ਤ, ਨ ਵੱਡੇ ਦਾਨਾਂ ਵਾਲੇ ਯਜ, ਹੇ ਸੀਤਾ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ।" "ਸਵਰਗ, ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਗਿਆਨ, ਬੱਚੇ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ—ਕੁਝ ਵੀ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਅਣਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ।" "ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਗਾਂਵਾਂ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਵੀ ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਹੀ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ।" "ਮੇਰਾ ਮਨ ਪੱਕਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੀਤਾ, ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਵਾਂ; ਇਸ ਲਈ ਪੱਕਾ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲ ਤੇ ਉਥੇ ਰਹਿ।" "ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਲਈ ਹੀ ਬਣੀ ਹੈ, ਹੇ ਨਿਰਮਲ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਮਦਭਰੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲ, ਹੇ ਡਰਪੋਕ, ਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਸਾਥੀ ਬਣ।" "ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਸੀਤਾ, ਤੇਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਮੇਰੇ ਤੇ ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਫੈਸਲਾ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।" "ਜੰਗਲ-ਜੀਵਨ ਲਈ ਯੋਗ ਕਾਰਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ, ਹੇ ਸ਼ੁਭ-ਕੁੰਨੀਆਂ ਵਾਲੀ; ਹੁਣ, ਹੇ ਸੀਤਾ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਮੈਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵੀ ਰਾਸ ਨਹੀਂ।" "ਗਹਿਣੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਭਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇ; ਜੋ ਮੰਗਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਕਰ—ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ।" "ਸਾਰੇ ਕੀਮਤੀ ਗਹਿਣੇ, ਵਧੀਆ ਵਸਤ੍ਰ, ਤੇ ਜੋ ਵੀ ਖੇਡ ਲਈ ਮਨਮੋਹਣ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ—" "ਬਿਸਤਰ, ਵਾਹਨ, ਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ—ਸਭ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।" ਪਤੀ ਦੇ ਜੰਗਲ-ਜਾਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਰਾਣੀ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਦਾਨ ਦੇਣ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਵਧਿਆਤਮਾ, ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਲਾ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਧਨ ਤੇ ਗਹਿਣੇ, ਧਰਮਵਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਆਯੋਧਿਆਕਾਂਡ ਦੀ ਇਕਤੀਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿਚ। ਇਸ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆ ਗਿਆ, ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਬਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਉੱਤਮ ਸੀਤਾ ਤੇ ਮਹਾਨ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਿਰਨ ਤੇ ਹਾਥੀ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲਾਂਗਾ।" "ਮੇਰੇ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਸੁਹਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮੋਗੇ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਾਜਗਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, "ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੁੜ ਰੋਕ ਕਿਉਂ?" "ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਅਣਜਾਣ ਹਾਂ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼।" ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਪੱਕਾ ਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ, ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ...